بررسی شبکه معنایی حرف‌ اضافه مکانی پسین جه در گویش گیلکی رشت

مقاله‌ حاضر بر آن است تا به بررسی نظام‌مند حرف‌اضافه‌ پسین جه به معنی از در گویش گیلکی رشت، یکی از زبان‌های ایرانی گروه شمال غربی  بپردازد. پژوهش در چارچوب زبان‌شناسی شناختی به سامان رسیده که در آن اقلام واژگانی معمولاً چندمعنا هستند و معنای واژه متشکل است از شبکه‌ای از معانی مرتبط که برخی به‌صورت طرح‌واره‌ای به یکدیگر مربوط می‌شوند و بعضی از معانی نتیجه‌ بسط استعاری پیش‌نمونی هستند. داده‌های پژوهش حاضر به‌صورت هم‌زمانی از پاره‌گفتارهای گیلکی معاصر و به‌طور مشخص گویش گیلکی رشت از مجموعه پادکست‌های گیله‌قصه (1403) و داستان‌های نشریه‌ گیله‌وا  (1371-1372) گردآوری شده است و به روش کیفی و با استفاده از شواهد زبانی کافی در قالب مثال‌های شفاهی و نوشتاری گیلکی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. قلمرو پژوهش به گیلکی رشت محدو د می‌شودد. شبکه‌ چندمعنایی نظام‌مند این حرف‌اضافه، بر معانیِ خاستگاه، مقوله، حرکت، ظرف، مالکیت، وضعیت، کاهش، مقایسه، سبب و منبع اطلاعات دلالت می‌کند که در جملگی آنها رگه‌هایی از مفهوم خاستگاه دیده می‌شود؛ ازاین‌رو، خاستگاه به‌عنوان معنای پیش‌نمونی حرف‌اضافه‌ جه معرفی شده است. همچنین نتایج از سامان‌یافتگی پیکیربندی این معانی از طریق استعاره و طرح‌واره‌های مکانی حکایت دارد؛ این ساختار معنایی به صورت شعاعی حول هسته‌ مرکزیِ خاستگاه شکل می‌گیرد و نماینگر وجود شبکه‌‌ای از چندمعنایی نظام‌مند در این حرف‌اضافه است.

an investigation of semantic network of spatial postposition dʒǝ in gilaki dialect of rasht

the current article intends to systematically analyze the spatial postposition dʒǝ in gilaki, one of the north-western groups of iranian languages. the study is conducted within the framework of cognitive linguistics in which lexical items are typically polysemous. a lexeme’s meaning comprises a network of related senses, some being schematic relative to others, and some constituting metaphorical extensions vis-à-vis more prototypical values. therefore, the article not only proposes to present prototypical and peripheral senses of gilaki adposition dʒǝ but also draw various schematic images for it. the data of the research are gathered synchronically from contemporary gilaki utterances, specifically the guil-ə ghessə (2023) podcasts and short stories published in gileəvā (1992-1993), and are analyzed qualitatively through sufficient linguistic evidence in the form of oral and written gilaki examples. the scope of the study is limited to gilaki dialect of rasht. the systematic polysemous network of the postposition refers to the meanings such as source, category, movement, containment, possession, state, decrease, comparison, causation, and source of information, all of which exhibit traces of the source concept. therefore, source is introduced as the prototypical meaning of the postposition dӡǝ. the findings also indicate that the structuring of these meaning is governed by metaphor and spatial image schemas. this semantic configuration forms a radial network for this adposition.