تحلیل ساختاری انواع تشبیه تفضیل در غزلیات سعدی

تشبیه تفضیل یکی از انواع مهم و اغراق آمیز تشبیه است که علاوه بر اینکه موجب نوسازی تشبیه می‌شود، جنبه های زیبایی شناسی بسیاری را نیز به سخن می افزاید. با وجود گستردگیِ ساختاری این نوع تشبیه، کتب بلاغی آن را به شکلی محدود تعریف کرده‌اند؛ به این معنا که تنها نوعی از تشبیه را شامل می‌دانند که در آن ابتدا مشبه، به مشبه بهی تشبیه می شود و سپس بر آن ترجیح داده می شود. این رویکرد، ناشی از بی‌توجهی به تنوع ساختاری تشبیه تفضیل است؛ درحالی‌که این نوع تشبیه الگوهای متنوع و گسترده‌ای دارد. درحالی‌که نه‌تنها دامنه‌ ساختاری تشبیه تفضیل محدود نیست، بلکه اَشکال و ساخت های متعدد و گسترده ای را شامل می‌شود. در این مقاله، از روش مطالعه‌ کتابخانه‌ای و بررسی اسنادی برای گردآوری مفاهیم نظری، و از تحلیل محتوای کیفی برای بررسی 254 غزل از غزلیات سعدی (که با استفاده از فرمول «کُوکِران» و روش تصادفی نظام‌مند انتخاب شدند) استفاده شده و علاوه بر بازتعریف تشبیه تفضیل، اَشکال مختلف ساختاری آن با توجه به این غزل ها استخراج و معرفی شده است. در این تعداد از غزلیات سعدی، تشبیه تفضیل از بین 2536 بیت، 315 بیت را به خود اختصاص داده که سعدی برای ساخت آن از 37 الگوی ساختاری کاملاً متنوع و متفاوت استفاده کرده است. وجود این تشبیه با چنین بسامد بالا و چنین تنوعِ ساختاری، دلالت بر این امر دارد که تشبیه تفضیل یکی از ارکان اصلی غزلیات سعدی و یکی از ویژگی‌های سبکیِ غزلیات او است که حدود 12 درصد از ابیات او را در بر می گیرد. این تنوع و بسامد نشان‌دهنده نقش محوری تشبیه تفضیل در غزلیات سعدی و تاثیر آن در خلق معشوقی دست‌نیافتنی و بی‌همتا است.

a structural analysis of types of comparative simile in sa’dī’s ghazals

comparative simile is one of the most important and hyperbolic types of simile, which not only revitalizes the simile but also adds many aesthetic dimensions to the expression. despite its structural diversity, this type of simile has been narrowly defined in sources concerning rhetoric and the art of eloquence, limiting its structural range to a form where the tenor is first likened to the vehicle and then preferred over it. this oversight has occurred because rhetoricians have not paid attention to the diverse structures of this type of simile in their works. however, the structural range of comparative simile is unlimited and includes multiple and extensive forms. this study employs a library-based method to examine a selection of 254 sa’dī’s ghazals using the cochran formula and a systematic random sampling method. accordingly, in addition to redefining the comparative simile, various structural forms of comparative simile are extracted and introduced. in these 254 ghazals of sa’dī, comparative simile appears in 315 verses out of a total of 2536 verses, in which 37 completely diverse and different structural patterns can be discerned. the high frequency and structural diversity of this simile indicate that comparative simile is one of the main pillars of sa’dī’s ghazals and one of the stylistic features of his poetry, encompassing approximately 12% of his verses. the variety and frequency of this type of simile in sa’dī’s ghazals indicates the pivotal role of comparative simile and its contribution in the portrayal of a unique unattainable and beloved in saʿdī’s ghazals.