بررسی تاثیر جنسیت بر کاربرد تردیدنماها در رمان‌های فارسی: رویکرد زبان‌شناسی اجتماعی

تردیدنماها به‌عنوان یکی از انواع راهبردهای بیان موضع و نگرش نویسندگان و نیز یکی از امکانات بازنمایی تفاوت‌های جنسیتی زبانی در حوزه زبان‌شناسی اجتماعی مطرح و حائز اهمیت‌اند. هدف از پژوهش حاضر تحلیل و طبقه‌بندی «تردیدنماها» در دوازده رمان‌ فارسی تحت تاثیر عامل «جنسیت» از منظر زبان‌شناسی اجتماعی است. بدین منظور، 12 رمان فارسی مورد نظر (شش رمان متعلق به قبل از انقلاب و شش رمان متعلق به بعد از انقلاب و در هر دوره سه نویسنده زن و سه نویسنده مرد) به‌صورت تصادفی گزینش شد. چهارچوب نظری پژوهش مبتنی بر تلفیقی از آراء هایلند (1996) و وارتالا (2001) در خصوص دسته‌بندی تردیدنماهاست. روش پژوهش توصیفی - ‌تحلیلی است و همزمان از روش تحلیل کیفی و رویکرد کمّی بهره می‌گیرد؛ به این صورت که ابتدا انواع تردیدنماهای به‌کاررفته در گفتار شخصیت‌های موجود در رمان‌ها، بررسی و فراوانی آنها محاسبه شد. سپس، تردیدنماهای مستخرج ذیل شش دسته‌ اصلی شامل: «افعال قضاوتی»، «افعال گواه‌نما»، «افعال وجهی»، «اسم‌ها»، «قیدها» و «صفات» طبقه‌بندی شدند و در ادامه، با بهره‌گیری از آزمون آماری کای‌دو، به تحلیل تردیدنماها و بررسی تاثیر عامل جنسیت بر به‌کارگیری این مقوله‌ زبانی پرداخته شد. یافته‌های حاصل از تحلیل داده‌ها و مقایسه فراوانی تردیدنماها نشان داد که بیش از نیمی از کل تردیدنماهای استفاده‌شده در آثار بررسی‌شده نویسندگان زن و مابقی در آثار همتایان مرد آن‌ها به‌کارگرفته شده است؛ از این میان، اکثر تردیدنماهای استفاده‌شده در آثار نویسندگان مرد و زن از نوع افعال وجهی بودند. به‌علاوه، نتایج آزمون کای‌دو در بررسی تاثیر جنسیت بر کاربرد انواع تردیدنمای شخصیت‌ها نشان داد که مردان به‌طور معناداری بیشتر از زنان از افعال قضاوتی برای بیان تردید استفاده کرده‌اند. نتایج این پژوهش در تبیین ارتباط میان زبان، ژانر و مقوله‌های اجتماعی «جنسیت» و «هویت» نویسندگان به‌ کار گرفته می‌شود و در گسترش مطالعات تحلیل گفتمان، تحلیل ژانر و مطالعات بینارشته‌ای زبان و جنسیت می‌تواند راهگشا باشد.

investigating the effect of gender on the use of hedges in persian novels: a sociolinguistic account

hedges are considered one of the strategies for expressing the stance and attitude of authors and are also significant as a means of representing gender-based linguistic differences in the field of sociolinguistics. this research examines the influence of gender on the usage of hedges in 12 persian novels, from a sociolinguistic perspective. a total of 12 persian novels were chosen randomly (6 from the period before 1979 and 6 from after, with each time frame including works from three female and three male authors). the theoretical basis of the study is derived from the hedge classifications proposed by hyland (1996) and varttala (2001). this study is descriptive-analytical, utilizing both qualitative and quantitative methodologies. initially, various hedges employed in character dialogues were identified and quantified. the hedges were then sorted into six main categories: judgmental verbs, evidential verbs, modal verbs, nouns, adjectives, and adverbs. the chi-square test was applied to analyze the gender influence on hedge usage. the analysis and frequency comparisons revealed that more than half of the hedges were used by female authors, with adverbs being the most common type across both author groups. the chi-square test also indicated a significant difference in the usage of judgmental verbs to express doubt, with male characters using them more frequently than female characters. the results of this research can be used to explain the relationship between language, genre, and the social categories concerning authors’ gender and identity. these results can also be instrumental in expanding studies on discourse analysis, genre analysis, and interdisciplinary studies of language and gender.