واکاوی و تحلیل گفتمان ایران‌گرایی فرهنگی در دیوان رودکی با توجه به دیدگاه‌های لاکلائو و موف

مقالۀ حاضر با بهره‌گیری از روش تحلیل گفتمان انتقادی، به بررسی نحوۀ شکل‌گیری گفتمانی در دیوان رودکی می‌پردازد که به آن با عنوان ایران‌گرایی فرهنگی اشاره شده است. در بحث دربارۀ کیفیت ظهور یک گفتمان، ابتدا باید به معانی شکل‌دهندۀ اصول آن گفتمان توجه شود؛ بنابراین نویسنده با استفاده از روش لاکلائو و موف و بهره‌گیری از مفاهیمی چون غیریت‌سازی، مفصل‌بندی، دال مرکزی و دال‌های شناور، تلاش کرده است تا نشانه‌های گفتمان مبتنی بر ایدئولوژیِ ایران‌گرای رودکی را بررسی و ارزیابی نماید. هدف اصلی پژوهش، تجزیه و تحلیل دقیق دال‌های شناور، حول گره‌گاه گفتمانی شعر رودکی است. به منظور دستیابی به این هدف، نویسنده با استفاده از روش توصیفی-‌تحلیلی، به تبیین ارتباط دال‌های شناور و عناصر مختلف گفتمان با یکدیگر و ارتباط آن‌ها با دال مرکزی پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که دال مرکزی گفتمان رودکی، ایران است که در جهت‌بخشی و تعیین افق سایر عناصر در متن، نقش مهمی دارد. همچنین دال‌های شناور در قالب مفاهیمی چون خردگرایی ایرانی، دانش‌دوستی ایرانی، اختیارگرایی و آزاداندیشی ایرانی، شادی‌جویی ایرانی، افتخار به حماسه‌های ایرانی و توجه به جشن‌های ایرانی، به گونه‌ای مفصل‌بندی شده‌اند که به‌طور کلی در خدمت دال مرکزی قرار دارند و با ارتباط با آن، توجیه خود را می‌یابند. لازم به ذکر است که گفتمان ایران‌گرایی رودکی همسو با جهت‌گیری ایدئولوژیک حکومت سامانی، نقش مهمی در احیاء و تقویت هویت ملی ایرانیان داشته است.

discourse analysis of cultural iranism in rūdaki’s divan through the theoretical framework of laclau and mouffe’s

this article employs the method of critical discourse analysis to investigate the formation of a discourse, referred to as cultural iranism, in rūdaki’s divan. to discuss the emergence of a discourse, it is first essential to consider the meanings that shape its principles. therefore, using laclau and mouffe’s methodology and leveraging concepts such as othering, articulation, nodal point, and floating signifiers, the study has attempted to examine and evaluate the signs of a discourse based on rūdaki’s iranist ideology. the primary aim of this research is to analyze the floating signifiers surrounding the nodal point of the discourse in rūdaki’s poetry in detail. to achieve this goal, the author employs a descriptive-analytical method to explain the relationship between floating signifiers and various elements of the discourse and their connection to the nodal point. the research findings indicate that the central signifier of rūdaki’s discourse is iran, which plays a significant role in directing and determining the horizon of other elements in the text. additionally, the floating signifiers, in the form of concepts such as iranian rationalism, iranian love for knowledge, iranian voluntarism and free-thinking, iranian pursuit of happiness, pride in iranian epics, and attention to iranian festivals, are articulated in a way that they generally serve the central signifier and find their justification in relation to it. it is noteworthy that rūdaki’s iranist discourse, aligned with the ideological orientation of the sāmānid government, played a crucial role in reviving and strengthening the national identity of iranians.