بررسی الگوهای هجایی واژه‌های پنج هجایی زبان فارسی در چارچوب نظریه مورایی

این پژوهش با هدف بررسی ساختار و وزن هجا در واژه‌های پنج‌هجایی زبان فارسی، براساس نظریة مورایی انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی‌- تحلیلی و گردآوری داده‌ها به شیوة کتابخانه‌ای بوده است. به این منظور، لغتنامة فارسی یک‌جلدی «فرهنگ روز سخن» (1383) مطالعه شده و پیکره‌ای متشکل از 1574 واژۀ پنج‌هجایی استخراج شده است. داده‌ها به لحاظ الگوهای هجایی بررسی شده اند؛ همچنین، تاثیر فرایند‌های واژه‌سازی و بازهجابندی بر نحوه واج‌آرایی و وزن هجاها مورد توجه قرارگرفته است. بر طبق نتایج، شصت و دو الگوی هجایی در ساختار واژه‌های مورد بررسی شناسایی شده که الگوی دارای پنج‌هجای باز با الگوی وزن مورایی 1-2-1-2-2 و تناوب l-h-l-h-h فراوانی بیشتری داشته است. محدودیت‌های اعمال شده، در جهت افزایش تعداد هجای باز، سبک و کاهش خوشۀ همخوانی بوده است. بسامد هجای باز، به میزان زیادی از هجای بسته بیشتر بوده و فرایند واژه‌سازی اشتقاق و وندافزایی ها در آن نقش داشته است. با وجود این، فراوانی هجاهای سنگین، دارای دو مورا بیشتر از هجاهای سبک یک‌مورایی بوده است. تبدیل هجای بسته به هجای باز در نتیجة اعمال فرایند اشتقاق، با کاهش وزن هجا و وجود هجاهای فوق سنگین با حضور خوشه‌های همخوانی در واژه‌ها ارتباط داشته است.

a moraic analysis of the syllable structure in five-syllable persian words

this descriptive-analytical research aims to investigate the syllable structure of five-syllable words in the persian language. in so doing, data were collected using the library method to study all of the five-syllable words in the one-volume persian dictionary farhang rooz-e sokhan (2004), and a corpus consisting of 1574 five-syllable words was extracted. the collected data have been studied regarding the types of syllable patterns used in the structure of words, paying attention to the effect of word formation and re-syllabification processes on the phonotactic arrangement and their moraic weight. according to the results, 62 syllable patterns have been identified in the structure of the studied words. even though the frequency of the words with a closed syllable without a consonant cluster is higher in number due to the placement of closed syllables in different positions, the dominant syllable pattern belongs to the words with five open syllables and 1-2-1-2-2 moraic weight. the imposed restrictions were aimed at increasing the number of open and light syllables and reducing the consonant clusters. the frequency of open syllables is significantly higher than that of closed syllables, and word-formation processes such as derivation and affixation have played a role in it. however, the frequency of heavy syllables consisting of two or more moras is higher than that of light syllables with one mora. the derivational process of changing the closed syllable to an open one is related to a reduction in the syllable weight and the presence of extra-heavy syllables containing consonant clusters in words.