تحلیل نحوی-معنایی «قید» در مخالف‎خوانی‎های مبتنی بر نقد اجتماعی شعر عراقی با تکیه بر حافظ و مقایسه با دیگر شاعران

مخالف‌خوانی به معنی ناسازگاری کردن و بیان نمودن کلمات و جملاتی است که نشانۀ عدم رضایت باشد. مخالف‌خوانی اگر ریشه در ناهنجاری‌های سیاسی و اجتماعی داشته باشد، در این صورت، «مخالف خوان» کسی است که نقش مبارزه با بی‏عدالتی و فساد اجتماعی به‎ویژه در میان گروه‏های قدرتمند جامعه را بر عهده می‌گیرد و با استفاده از امکاناتی که در اختیار دارد به انتقاد از اوضاع زمان خویش می‌پردازد. اغلب شاعران سبک عراقی در قرن هفتم و هشتم هجری در مخالف‌خوانی‎های اجتماعی خود بسیارى از طبقات مهم اجتماع، به‌ویژه مدّعیان ریاکار و دروغین دینداری را -که غالباً به فساد گراییده بودند- مورد سرزنش قرار داده‌‎اند؛ استفاده از تمهیدات نحوی در حیطۀ زبانی، یکی از شگرد‎های خلّاقانۀ مخالف‎خوانی در سروده‌های این شاعران است که به دلیل احاطه بر امکانات زبانی، آن را مورد توجه قرار داده‌‎اند. هدف این مقاله، بررسی و تحلیل نقش دستوری «قید» به عنوان یکی از ویژگی‌های سبکی در مخالف‎خوانی‏های اجتماعی شاعران سبک عراقی است که با استفاده از شیوۀ توصیفی- تحلیلی انجام گرفته است. نتیجۀ حاصل از این تحقیق گویای این است که این شاعران با به کارگیری انواع قیدهای زمان، مکان، حالت، مقدار و تاکید توانسته‌اند یکی از شگردهای انتقادی خود را در مخالفت با حاکمیّت موجود به نمایش بگذارند.