جلوه‌های تصویری اندیشه‌های عرفانی عزیزالدین نسفی در رساله «انسان کامل»

در قلمرو عرفان، چه نظری و چه عملی، اغلب از مسائلی سخن به میان میآید که اهل تصوف با آن سروکار دارند یا مهمترین دلمشغولی آنها به شمار میآید؛ به سخن دیگر، آنها برای ورود به حوزۀ عرفان و طی مراحل سلوک و دست یافتن به کمال، نیازمند آموختن اصولی هستند که در تصوف مطرح است از این روی چندان غریب به نظر نمیرسد اگر حجم بسیاری از کتب به جا مانده از صوفیه، به آموزه‌های تصوف اختصاص یافته باشد. کارکرد این گونه از متون اقتضا میکند که مولف با به کارگیری زبان ارجاعی و قاموسی، معنا و مفهوم مورد نظر خود را به مخاطب منتقل کند، اما در این گونه از آثار، گاهی نویسنده به دلایلی از جمله توضیح و تبیین و تفهیم یک معنا یا انتقال ملموستر و عینیتر یک مفهوم و امر انتزاعی و غیرمحسوس و اقناع مخاطب، امکانات ادبی زبان را نیز به یاری میگیرد؛ از جملۀ این آثار میتوان به رسالۀ «انسان کامل» عزیزالدین‌نسفی اشاره کرد. ما در مقالۀ حاضر، ضمن اشاره‌ای مجمل به محتوا و درونمایۀ این رساله و سبک نوشتار نسفی، کوشیده‌ایم تصاویر محوری «درخت» و «نور و ظلمت» را به همراه خوشه‌های تصویری مرتبط با آنها، در این رساله، معرفی کرده، ساختارهای گوناگون تصویری آن را بررسی نموده، سپس نقش این تصاویر را در تبیین مفاهیم مورد نظر نسفی در «انسان کامل» تحلیل نماییم.