بررسی سبک موسیقی بیرونی و تناسب آن با محتوا در سوگ سروده های خاقانی

خاقانی، قصیده سرای بزرگ قرن ششم، هم شاعر صبح است و هم سرایندۀ سوگ. وی در حدود پنجاه سوگ سرودۀ کوتاه و بلند میکوشد تا خواننده را در عاطفۀ دردِ ناشی از رویدادهای غمبار زندگی خود مشارکت دهد. موسیقی بیرونی یکی از مهمترین ابزارها برای ایجاد انسجام در مراثی او است. سوال اصلی این جستار آن است که خاقانی به کمک کدام امکانات وزن توانسته است سبک موسیقی بیرونی را با معانی مرثیه هماهنگ سازد؟ پاسخ کوتاه آنکه گزینش غالباً آگاهانۀ وزن عروضی همنوا با مفاهیم سوگ، از شگردهای هنری خاصّ شاعر و گونه ای قاعده افزایی بر زبان خودکار است. با نگرشی فرمگرا، بهره گیری از همۀ تواناییهای زبانی در حوزۀ وزن از جمله اختیارات شاعری، دوری یا نزدیکی هجاهای کوتاه، بلند و کشیده، فزونی و کاستی انواع هجا، در کنار دیگر عوامل موسیقی ساز عناصری هستند برای انتقال اندوهِ سوگوارانه در مرگ عزیزان به خواننده. قابل تامّل است که خاقانی در این احساسیترین لحظات نیز به حفظ حریم زبان، خیال و محدودۀ واژگان خود پای بند است. در این پژوهش به بررسی موسیقی بیرونی در مراثی خاقانی، میپردازیم و میزان توفیق شاعر را در خلق سوگ سروده های بدیع توصیف میکنیم.