تحلیل سبک‌شناسی رساله فصول، اثری ناشناخته از ابوالفضل رشیدالدین میبدی

رساله فصول اثر رشیدالدین میبدی (ز: 520 ه.ق)، مفسّر قرآن و نثرنویس برجسته عرفانی در سده ششم ه.ق است. این رساله اثری ناشناخته از این نویسنده است که تفاوت بنیادین با دیگر آثار او دارد و در کلیّت آن، نوشته ای است در اصول و شیوه‌های هنر خطابه و فصّالی. نثر فصول نثری بینابین است که به نثر فنی گرایش دارد.در مقالة حاضر رسالة فصول بر اساس سه رویکرد زبانی، فکری و ادبی بررسی شده است. از مهمترین ویژگیهای زبانی رسالة فصول، فراوانی واژه‌های عربی، اقتباس از آیات و احادیث، استشهاد به اشعار عربی و فارسی و کاربرد تلفظ‌های کهن است. در بعد ادبی گرایش زیاد نویسنده به انواع سجع و جناس، افسونی موسیقایی و آهنگین به نثر او میدهد. پاره‌ای صور خیال به‌‌خصوص تشبیه‌های بلیغ، استعاره نیز بیش از سایر تصاویر مورد توجّه قرار گرفته است. از آنجا که این اثر در اصل نمونه‌ ای از هنر خطابه و فصّالی است، گرایش به موسیقایی کردن نثر میتواند متاثر از سنّت شفاهی خطابه‌گویی باشد. در این مقاله علاوه بر بررسی ویژگیهای سبک‌شناسی فصول میبدی، با رویکردی تطبیقی، وجوه تشابه و افتراق این اثر با رسالةالطیور نجم رازی (م654 ه.ق) ـ که از متون مربوط به فنّ فصّالی در سده ششم ه.ق است - به صورت مختصر بیان شده است.