نفایس الکلام و عرایس الاقلام، گنجینه ای خطّی از خشاب نیشابوری

نفایس الکلام و عرایس الاَقلام، سندی از سلسلۀ آل برهان در بخاراست. سران حنفی مذهبِ این تبار، مناصب شرعی و حکومتی آن دیار را دارا بودند. این کتاب به قلم نویسنده و شاعر توانا – ملقّب به افضل الشّعرا- رضی الدّین احمد بن محمود بن احمد سمرقندی ، معروف به «خشّاب نیشابوری» نگاشته شده است. ظاهراً علّت این شهرت، پیشۀ هیزم فروشی اجداد او و سبب خلط با رضی الدّین نیشابوری معروف است. به شهادت این رساله، خشّاب در سال 643 ق به صدارت دیوان انشا منصوب شد و نمونه نامه های فضلای عصر را به همراه برخی مفاوضات و مناشیر و فرامین آل برهان تدوین کرد. از این اثر نفیس که مهر تاییدی بر جزالت و استواری بیان و قلم اوست؛ تا کنون سه نسخۀ خطّی در دسترس قرار گرفته است. این متن، آراسته به شواهدی از آیات و روایات و اشعار تازی است. همچنین نام تعدادی از بزرگان ادب و سران سلسلۀ آل برهان را در خود دارد و به سبک نثر فنّی و متکلّف رایج مرسلات قرن هفتم نگاشته شده است. تاثیر این نثرِ مصنوع تا آنجاست که حتّی «شمس منشی» - نویسندۀ رسالۀ پراهمیّت «دستور الکاتب فی تعیین المراتب»- در مقدّمۀ کتابش از رضی الدّین احمد به عنوان یکی از استادان انشا یاد کرده است.