مروری بر وضعیت مغولان و شگردهای نویسندگی عطاملک در تاریخ جهانگشا

هجوم مغول به کشور پهناور ایران ، موجب خسارات علمی ، عقیدتی ، سیاسی ، اقتصادی و اجتماعی شده است که تاکنون موّرخان و اندیشمندان جهان در باره این رویداد خشن و غیر انسانی سخن گفته و قلمفرسایی کرده اند، مهمترین ضربه ای که هجوم مغول بر پیکر تمدّن ایرانی وارد کرده است نابودی محافل علمی، ادبی و انسانی بوده است که سالهای سال آثار تخریبی آن باقی مانده و غیر قابل جبران شده است، چنگیز عامل اصلی این حادثه است که خوی ماجراجویانه ، ددمنشانه و وحشیانه به ارث مانده از بیابان نشینی خود را برجامعه متمدّن و بی آزار ایرانی تحمیل کرده است، گرچه ناشی گری و نادانی خوارزمشاه و درباریانش، محرکّ اصلی این واقعه بود، امّا شخصیت خشن چنگیز و درّندگی مغولان را نباید نادیده گرفت. عطاملک جوینی ، کاتب و موّرخ دربار مغولان به خوبی توانسته است عمق این فاجعه را به نگارش درآورد و اثر تاریخی خود را ماندگار کند، از آنجایی که قلب عطاملک در راستای همدردی با جامعه رنجور و زخم دیده ایرانی می تپید و می سوخت و نیز مجبور بود تا در ظاهر سلطه، قدرت و عظمت مغولان بد کیش را تصویر نماید ناگزیر شد تا به صورت کنایی، رمزی و ایهام گونه ، هم برمغولان بتازد و هم آنها را بلای آسمانی و مامور الهی معرّفی کند که نگارنده به نمونه هایی از شگردهای این نویسنده اشاره کرده است.