سبک شناسی و بلاغت ارایه گفتار در داستان پیرچنگی مثنوی

بلاغت را «مطابقت سخن به‌مقتضای حال گوینده و مخاطب» تعریف میکنند که اغلب گوینده و مخاطب بیرون از جهان اثر ادبی موردنظر است. اما در بلاغت داستان، مطابقت با اقتضای احوال اشخاص در درونی ترین لایه جهان داستان مورد نظر است؛ یعنی مقتضای حال اشخاص چگونه در گفتار شخصیتها محاکات شده است؟ بخش زیادی از یک داستان را بازنمایی گفتار شخصیتها شکل میدهد. بلاغت داستان ایجاب میکند که شخصیتها در جهان داستان، مطابق با حال گوینده، کلام و مخاطب سخن بگویند. فرض بر این است که در داستان پیرچنگی، با انگیزش واقعگرایانه، گفتار شخصیتها مطابق با مقتضای حال خود و دیگر شخصیتها بازنمایی و محاکات شده است نه اینکه اشخاص جهان داستان همه با زبانی یکدست و گاه ادیبانه و یکسان با زبان شاعر سخن بگویند. در این داستان، بلاغت گفتار شخصیتهای خدا، عمر و پیرچنگی، مطابق با مقتضای حال است و لحظات حساس داستان با گفتار مستقیم و گفتار مستقیم آزاد به‌گونه‌ای نمایشی محاکات شده است.