عجایب‌نامه‌ها و متون عجایب‌نامه‌ای: معرفی ساختاری متنها

در میان متون کهن فارسی، گاه دسته‌ای از متنها که اغلب با عنوان کلی «عجایب‌نامه» شناخته میشوند، مورد توجه پژوهشگران زبان و ادب فارسی قرار گرفته‌اند، اما چندان درباره معیارهایی که موجب میشود بتوان آنها را تحت این عنوان کلی بررسی کرد، سخنی گفته نمیشود؛ از سوی دیگر، این متون اغلب از نظر محتوا، «خرافه‌آمیز»، «عامیانه» و فاقد «ارزش علمی» به شمار میروند؛ هدف این نوشتار، آن است که با بررسی دقیق و جز به جز مهمترین متون عجایب‌نامه‌ای، مشترکات و وجوه تشابه آنها را برکشد؛ سودمندی عرضه چنین شناختی، آن است که میتوان این متون را نه به مثابه متنهایی حاشیه‌ای که اغلب بدون معیارهای تعریف‌شده و دقیق، در معرض ارزیابیهایی شتاب‌زده قرار میگیرند، بلکه از دیدگاهی جدید نگریست و جایگاه متفاوتی بدانها بخشید.