نقد پانزده عنوان از کتابهای تاریخ ادبیّات فارسی: گامی به سوی بهبود حوزه های پژوهشی و آموزشی

تاریخ، نقطه آغاز و تکیه گاه پژوهشهای گوناگون بوده است و هر پژوهشگری ناگزیر است برای ارایه رهیافتهای نوین خویش، به راهی که متقدّمان درنوردیده اند، با رویکردی انتقادی بنگرد. هر نسلی، باید قرایت و برآیندی متناسب با دیالکتیک «تاریخ و روزگار خود» را ارایه دهد و از پیشینه فرهنگی خود پاسداری کند. نگارش تاریخ ادبیّاتی نوین، همگام با دگرگونیهای امروزین جهانی، از رسالتهای سنگین پژوهشگران ایرانی است. نگارنده، این مقاله را با همین هدف نگاشته است و پانزده عنوان از مهمترین کتابهای تاریخ ادبیّات فارسی را که نویسندگان خارجی و ایرانی نوشته اند، در بوته نقد قرار داده تا آزمونها و خطا-های پژوهشگران پیشین را که تجربه ای است ارزشمند برای نگارش تاریخ ادبیّاتی نوین، ارایه دهد. نبودن مبانی نظری مشخّص درباره ماهیت، مادّه و طبقه بندی تاریخهای ادبی، ایدیولوژی زدگی، غفلت از سخنوران زن و ادبیّات فولکلور و قومی ایرانی، شعر شیفتگی و به کناره راندن ادبیّات منثور، انبوهیِ شاعران و نویسندگان دست چندم که عرصه تحلیل و استنتاج را بر مولّف تنگتر کرده، موازی نگری به جریانهای تاریخی و ادبی، داوریهای کلّی و بدون دقّتِ برآمده از تذکره های قدیم فارسی، لغزشهای خوانشی در نسخه های خطّی و انتساب آنها به صاحبانشان، نبودن نگرش تطبیقی در آثار پژوهشگران ایرانی و کژ فهمی پژوهشگران خارجی و برداشتهای اشتباه آنان از زبان فارسی از مهمترین کاستیهای تاریخ ادبیّاتهای پیشین است. نگارنده، در پایان، بر اساس یافته های پژوهش خود، پیشنهاد هایی را در دو محور پژوهشی و آموزشی برای فراهم شدن بستر نگارش تاریخ ادبیّاتی نوین ارایه کرده است.