بررسی کارکردهای زبانی و ادبی صفت در قصّۀ حسنک وزیر

زمینه و هدف: صفت به عنوان یکی از وابسته های اسم، در قصّۀ حسنک وزیر برای بیان احوال گوناگونِ اسمها و پدیده ها بویژه در معرفی شخصیتها نقش اساسی دارد. مهمترین کارکرد صفت در این داستان، تجسم و عینیت بخشی به خصوصیات اخلاقی و رفتاری شخصیت هاست. بیهقی با استفاده از تمام ظرفیت های زبانی و ادبیِ این مقولۀ دستوری در راستای انتقال معنا و القای عواطف و احساسات خویش بهره گرفته است. هدف اصلی این پژوهش، شناخت جنبه های زبانی و ادبی صفت و چگونگی کارکرد آن در قصۀ حسنک وزیر است. روش پژوهش: این پژوهش به شیوۀ توصیفی- تحلیلی و بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و روش سندکاوی صورت گرفته است. به همین منظور، صفتهای موجود در قصّۀ حسنک وزیر باتوجه به نوع کاربرد آنها در دو دستۀ صفتهای پیشین و صفتهای پسین بررسی و تحلیل شده است. یافته ها: یافته های این پژوهش حاکی از آن است که بیهقی از میان صفتهای موجود برای یک شخصیت یا پدیده، مهمترین و دقیقترین صفت را انتخاب میکند و با استفاده از ساخت انعطاف پذیر جمله در زبان فارسی و با توجه به لحن و آهنگ کلام، ضمن برجستگی بخشیدن به صفت، بار معنایی و عاطفی خاصی به آن میدهد. نتیجه: در میان گونه های مختلف صفت، صفت اشاره بیشترین بسامد به خود اختصاص داده و صفت تعجبی کمترین میزان را. مهم ترین کارکرد صفت از حیث زبانی، توصیف اسم و بیان حالتهای گوناگون آن است، اما از حیث ادبی، تجسم و عینیت بخشی به موصوف در راستای عواطف و احساسات گوینده را میتوان مهمترین کارکرد آن دانست. صفت در این قصّه، در کنار موصوف و دیگر اجزای جمله، یعنی زمینۀ معنایی متن و بافت کلام (محور همنشینی)، بار معنایی و عاطفی خاصی می یابد.