بررسی سبکی کتاب معایب الرجال بی بی خانم استرآبادی

زمینه و هدف:در دورۀ قاجار به دلیل تحولاتی که در زمینه های سیاسی و اجتماعی ایجاد شد، دگرگونیهای فکری و فرهنگی زنان نیز آغاز گردید. دراین دوره زنان در مکتبخانه ها و یا در منازل به صورت خصوصی تحصیل میکردند و تا حدودی توانستند از حقوق خود مطلع شوند. معایب الرجال، نخستین دفاعیه مکتوب از زنان ایرانی است. تالیف کتاب در زمانی روی داده که جامعه در کشاکش سنت و مدرنیته بود و بی بی خانم استرآبادی در این کتاب میکوشد با استدلال بر اساس مبانی اسلامی ادب فارسی و با اشاره به مزایای فرهنگ غرب،از زنان و حقوقشان دفاع کند.کتاب درسه بخش، به انضمام یک خود زندگینامه در پایان نگاشته شده است. روش مطالعه: مقاله حاضر، مطالعه و پژوهشی است نظری که به شیوۀ مطالعه منابع موجود درکتابخانه ها به روش توصیفی-تحلیلی بر پایه منابع مکتوب انجام شده و جامعه آماری آن کتاب معایب الرجال بی بی خانم استرآبادی است. یافته ها: معایب الرجال نگاهی انتقادی به ساختار تحمیلی جامعه دارد و به مسائلی از قبیل تعدد زوجات، حق یکسویه طلاق از طرف مردان و عدم آموزش به زنان اعتراض میکند. بی بی خانم در رساله اش خواستار ایجاد مناسبات جنسیتی متفاوتی در جامعه ایرانی شد که در آن دوره، میان سنت و مدرنیته قرار گرفته بود، شالوده تفکری نو را پی ریزی کرد. متن معایب الرجال به صورت ثابتی زن محور است و گرچه نویسنده از آثار ادبی و مذهبی در آن بهره میبرد، ولی اگر آنها را زن ستیز بداند، آشکارا علیه آنها جدل میکند. نتیجه گیری: نثر کتاب معایب الرجال پر از کلمات و عبارات عربی است و نویسنده برای روشن کردن منظور خود از شعر، آیات قرآن و احادیث بهره برده است. زبان آن تند و بی‌پروا و به دور از عفت کلام و محافظه کاری است. نتایج حاصل از این پژوهش بیانگر کاربرد جملات کوتاه و پی در پی، حذف فعل بدون قرینه، لحن عامیانه، لحن اعتراضی و لحن گفتاری است. از نظر ادبی آرایه های لفظی از جمله سجع و موازنه را بسیار به کار برده و از نظر فکری نیز علاوه بر دفاعیات وی از حقوق زنان و بیان عیوب مردان به مباحث مذهبی، مرد سالاری و سنتهای جامعه زمان خود نیز اشاره دارد.