بررسی تفاوت ترجمه عبارات عربی در سه دوره از سبکهای مختلف نثر فارسی

استشهاد به عبارات عربی یکی از ویژگیهای نثر فارسی در همه دوره هاست؛ در دوره اول نثر فارسی با وجود قلّت استشهاد به عبارات عربی، نویسنده پس از ذکر عبارتی عربی بلافاصله آن را ترجمه میکند. این هنجار در سراسر دوره سامانی وجود دارد. پس از آن این هنجار در دوره غزنوی و سلجوقی در کتابهایی مانند تاریخ سیستان که در دنباله نثر دوره سامانی نوشته شده اند و همچنین در کتب صوفیه به چشم میخورد. اما در تاریخ بیهقی حتی نمیتوان یک نمونه از آن را یافت. با این وجود در سیاستنامه ، قابوسنامه و آثار آغازین نثر فنّی مانند کلیله و دمنه و چهارمقاله میتوان نمونه های بسیاری از ترجمه عبارات عربی را یافت. این نوع ترجمه ساده که بیشتر به قصد آسان کردن متن برای خواننده صورت میگیرد توسط راوندی مولف راحه الصدور که ترجمه های شیوای او مشهور است به اوج و بهترین شکل ممکن میرسد. با پیشرفت هرچه بیشتر زبان عربی در نثر فارسی، آرام آرام این نوع ترجمه کنار نهاده میشود و نوع جدیدی از ترجمه شکل میگیرد که در آن مولف با استفاده از واژه ها و مضمون عبارتی عربی اعم از آیه، حدیث، شعر ومَثَل به خلق عبارتی فارسی میپردازد و پس ازآن اصل عبارت عربی را نیز ذکر میکند. این نوع ترجمه که با هدف خلق میدانی فراختر برای لفّاظی صورت میگیرد در همه آثار نثر فنّی دیده میشود و یکی از ویژگیهای نثر فنّی به حساب می آید. لذا در این مقاله سعی شده است ضمن نشان دادن این ویژگیها تفاوت نثر مرسل، بینابین و فنّی در ترجمه عبارات عربی بعنوان یک ویژگی سبکی تبیین گردد.