ضرب‌المثلهای تعلیمی و تربیتی شهرستان کاشمر

زمینه و هدف: ضرب‌المثلها جزئی ازادبیات شفاهی هستند که در هر زبان و فرهنگی گفته و شنیده میشوند؛ اما موضوعات دربرگیرندۀ ضرب‌المثلها از جامعه ای به جامعۀ دیگر متفاوت بوده و بیانگر مسائل مورد علاقه یا انزجار مردم آن جامعه و در واقع انعکاسی از فرهنگ اصیل و شایع هر جامعه است. این پژوهش قصد دارد با هدف آشنایی بیشتر با فرهنگ عامیانۀ مردم کاشمر، برخی از رایجترین ضرب‌المثلهای این شهرستان را از نظر محتوای تعلیمی و تربیتی مورد بررسی قرار دهد. روش مطالعه: در این پژوهش تا جایی که امکانپذیر بوده است امثال بصورت میدانی گردآوری شده اند و مرحلۀ بعدی تحقیق و پژوهش در فضای کتابخانه انجام گرفته و از منابع مکتوب استفاده شده است. برای انتقال صحیح تلفظ واژه ها و اصطلاحات گویشی، از الفبای متداول بین شرق شناسان (البته بشکلی ساده تر) استفاده شده است. یافته ها: یافته های پژوهش موید آنند که شکل غالب ارزشهای مورد توجه مردم کاشمر که درضرب‌المثلها بازنمود شده اند در چهار سطح اخلاق اجتماعی و فردی، مسائل و مضامین اقتصادی، آموزه های منفی اخلاقی، و ضرب‌المثلهایی با بار معنایی نا امید کننده و اعتراض‌آمیز قابل بررسی است. نتیجه گیری: نتایج تحقیق بیانگر بازنمود نوعی منش اجتماعی است که به تساهل و تاب‌آوری، دیگرخواهی، نکوهش فریبکاری و ریاکاری، نکوهش ظاهرپرستی و مدعیگری، اتکا به نفس و خودباوری، صبر و عدم شتابزدگی، تامل در سخن گفتن، حیا و خویشتنداری باورمند است. در زمینۀ مسائل اقتصادی نیز دو موضوع اهمیت تلاش و کار، و نکوهش فقر بیش از همه به چشم میخورد. آموزه های منفی نیز به دو دستۀ اصلی تاکید بر خودخواهی و منفعت‌طلبی، و گلایه و انتقاد از وابستگان تقسیم میشود. لازم به ذکر است فضای اغلب این ضرب‌المثلها مثبت، شاد و امیدبخش نیست که بررسی علت و ریشه های آن به پژوهشهای جامعه شناسانه و روانشناسانه نیازمند است.