تحلیل و بررسی آیین تشرّف از اسطوره تا عرفان با تکیه بر نظر میرچا الیاده (موردکاوی: مثنویهای عطّار و مثنوی مولانا)

زمینه و هدف پژوهش: نقد اسطوره ای، نوعی تحلیل و بررسی اثر ادبی است که متن را با توجّه به مباحث اسطوره شناسی مورد ارزیابی قرار میدهد. یکی از مناسک اساطیری کهن و آیینی که نخستین بار میرچاالیاده آن را بصورت رسمی مطرح نمود، مناسک یا آیین تشرّف (گذار) میباشد. از آنجا که ادبیات عرفانی ما از تجارب دینی مایه گرفته است و بسیاری از تجارب دینی در زیرساخت خود حکم مناسک را دارند، میتوان ردّپای مناسک آیینی تشرّف را در بسیاری از اعمال و رفتار صوفیه مشاهده نمود. هدف جستار پیش رو تحلیل مثنویهای عطّار و مثنوی مولانا از دیدگاه اساطیری بر پایۀ مناسک گذار و آیین تشرّف است. روش پژوهش: روش پژوهش در این مطالعه، توصیفی تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و شیوه سندکاوی است که جهت بدست آوردن نتایج دقیق، بسامد آماری نیز ارائه گردیده است؛ جامعه آماری پژوهش مثنویهای عطّار و مثنوی مولانا میباشد. یافته های پژوهش: گذار از خودآگاه به ناخودآگاهِ سالک و رسیدن به بقا پس از فنا و طی مراحل سلوک در عرفان، مشابهت بسیاری به مناسک آیینی تشرّف و گذار در اساطیر از دیدگاه میرچا الیاده دارد. نتایج پژوهش: بر اساس الگوی سه گانه ای که میرچا الیاده در مناسک گذار و آیین تشرّف بیان میکند سه مرحله پیشاگذار، گذار و تولّد دوباره را میتوان در عرفان اسلامی بویژه در مثنویهای عطّار و مثنوی مولانا مشاهده کرد. لزوم و توجّه به مکان مقدّس جهت تزکیه روح و عبادت، پرهیز از دنیاطلبی و نفس‌پرستی، لزوم توجّه به پیر، آداب سلوک و فانی شدن از خویش و بقاء بالله بر طبق سه مرحله یاد شده از نظر الیاده قابلیّت انطباق با مراسم و مناسک تشرّف در عرفان را دارد.