بررسی ذهن و زبان فیضی دکنی (با تکیه بر دیوان وی)

زمینه و هدف: شعر، آمیزه ای از اندیشه و صورخیال است. اندیشه های شاعر، بر زبان او جاری و در قالب شعر بیان میشود. زبان و اندیشه، رابطه ای ناگسستنی دارند. زبان شاعر متاثر از اندیشه و دیدگاه اوست؛ هرچه اندیشه های او ساده و صریح باشند، زبان او نیز شفاف و دور از تعابیر و مفاهیم پیچیده خواهد بود. شیخ ابوالفیض بن مبارک متخلص به «فیضی فیاضی» و مشهور به «فیضی دکنی» شاعر معروف فارسی گوی سدۀ دهم هجری و سبک هندی است. هنر شاعری، شیوۀ بیان، طبع بلند و ابیات نفیس و طرز دلپسندش مورد ستایش تذکره نویسان و صاحب نظران بوده است. روش پژوهش: این پژوهش به شیوۀ تحلیلی- توصیفی درصدد پاسخگویی به این پرسش است که اصلیترین خصیصه های دیوان فیضی دکنی از منظر زبان و فکر کدام است؟ یافته ها: براساس یافته های پژوهش، فیضی دکنی از شاعران پیشگام سبک هندی است که در شکل‌گیری و تکامل این سبک، نقش چشمگیری داشته است. زبان شعریش از کنایه و تشبیه و استعاره خالی نیست ولی از همه صنایع، تلمیح بیشتر مورد توجه قرار میگیرد. به بیان دیگر بسیاری از ویژگیهای سبک هندی که بعدها رواج عام مییابد و ویژگی مشترک شعر سبک هندی میشود، در شعر او حضور و تبلور سبک‌شناختی یافته است. قالب مسلط شعری دیوان فیضی، غزل است؛ عشق و عرفان، موعظه و اندرز، جستجوی معنی بیگانه و... مضامین عمده فکری اشعارش هستند. نتیجه گیری: نزدیکی شعرش به زبان محاوره، ترکیب سازی و کاربرد واژه ها و اصطلاحات عامیانه از ویژگیهای اصلی زبان شعریش به شمار میرود. فیضی از ظرفیتهای زبان فارسی برای ترکیب سازیهای جدید بخوبی استفاده کرده است و با خلق این ترکیبها، معانی و تصاویر جدیدی را ایجاد کرده است. از منظر ادبی، استفاده از تشبیه، استعاره، تشخیص و تلمیح بسامد بیشتری نسبت به سایر صنایع شعری دارند. عشق، عرفان، پند و حکمت، و توجه به ادبیات تعلیمی و پرداختن به مباحث اخلاقی از جمله مضامین پربسامد در اشعار فیضی است.