بررسی فرآیندهای آوایی در کتاب نزهت‌القلوب حمدالله مستوفی قزوینی

زمینه و هدف: فرایندهای آوایی، نتیجه تاثیر آواها بر یکدیگر و دگرگونی همخوانی است که به هنگام همنشینی در زنجیره گفتار روی میدهد. این فرایندها طبق قوانین زبان شناسی و ادبی از جمله مطابقت قانون، اصل زحمت کمتر، قرینه سازی، ضرورت شعری، آسانگردانی، سبک سازی سخن صورت میگیرد. هدف این پژوهش بررسی فرآیندهای آوایی در کتاب نزهت‌القلوب حمدالله مستوفی است. روش مطالعه: روش این پژوهش، توصیفی-تحلیلی بر پایه شیوه سندکاوی و تحلیل محتوا است و جامعه آماری نیز کتاب نزهت‌القلوب حمدالله مستوفی است. یافته ها: نزهت‌القلوب در زمره آثار تاریخی-جغرافیایی است که علاوه بر ارائه اطلاعات مهم درباره مناطق مختلف ایران آن دوره، از ویژگیهای برجسته ادبی و زبانی بهره مند میباشد. ساختار دستوری واژگانی کتاب نزهت‌القلوب از زبانهای پهلوی و فارسی کهن تاثیر فراوانی پذیرفته است و نویسنده در سرتاسر کتاب به این فرآیندهای آوایی اهتمام زیادی داشته است. نتیجه گیری: فرایند آوایی در کتاب نزهت‌القلوب بصورتهای؛ ابدال (جایگزینی)، تخفیف (سبک سازی)، ترخیم (کوته سازی)، قلب بکار رفته است. ابدال مصوتها به دو صورت ابدال در صامتها و ابدال در مصوتهای مجاور و غیرمجاور، تخفیف بصورت تخفیف آغازین، میانین و پایانی (ترخیم) و فرآیند آوایی اضافه یا افزایش (addition) نیز به شکل اضافه در آغاز واژه: اضافه در میانه واژه: اضافه در پایان واژه آمده است. در واقع دگرگونیهای آوائی بمعنی تخفیف و ابدال و ترخیم و قلب و نحت در نزهت‌القلوب حمدالله مستوفی دلایل گوناگونی دارند که مهمتر از همه آسانسازی و گریز از سنگینی تلفظ است.