بررسی تطبیقی علی‌نامه ربیع و خاوران‌نامه خوسفی در سه سطح موضوعی، زبانی و ادبی

زمینه و هدف: منظومه علی‎نامه، نخستین منظومه حماسی شیعه که در سالهای اخیر توسط محققان ادب فارسی کشف و معرفی گردید، دریچه های تازه ای را در پژوهشهای ادبی حوزه حماسه دینی به روی پژوهشگران گشود. خاوران‎نامه نیز یکی دیگر از مهمتر‌ین حماسه های دینی در ادبیات فارسی شناخته میشود. در این پژوهش سعی شده است این دو اثر منظوم ازلحاظ سه سطح فکری، زبانی و ادبی مورد بررسی و مقایسه تطبیقی قرار بگیرند. روشها: روش تحقیق در این پژوهش، به صورت توصیفی و تحلیلی است. جامعه آماری این پژوهش، شامل دو منظومه علی‎نامه که یازده هزار و دویست و بیست بیت دارد و خاوران نامه ابن حسام خوسفی است که به دلیل چاپ نشدن منظومه کامل آن، از تازیان نامه (خلاصه خاوران‎نامه) به تصحیح حمیدالله مرادی استفاده شد. پس از مطالعه دقیق، نمونه های موجود در هر دو منظومه، در سه سطح مذکور، طبقه بندی و موردبحث و مقایسه تطبیقی قرار گرفتند و مهمترین موارد اشتراک و اختلاف آنها بررسی گردید. یافته ها: پس از مطالعه دقیق نمونه های موجود در هر دو منظومه، در سه سطح مذکور، مورد مقایسه تطبیقی قرار گرفتند و مهمترین موارد اشتراک و اختلاف آنها بررسی گردید. تحلیل نمونه ها تا حد زیادی ویژگیهای بارز مهم زبانی، ادبی و موضوعی این منظومه ها را روشن ساخت و مهمترین نتایج این بررسی در بخش نتایج ارائه گردید. نتیجه گیری: در سطح فکری، منابع علی‎نامه موثّقتر از خاوران‎نامه بودند و با روایات تاریخی، همخوانی زیادی داشتند؛ در سطح زبانی، گستردگی دامنه واژه ها، ترکیب‌سازی، اشکالات کمتر وزن و قافیه، ساختار دستوری منسجم در خاوران‎نامه بهتر به کار گرفته شده بود؛ در سطح ادبی نیز تنوع آرایه های بدیعی و بیانی خاوران‎نامه بیشتر از علی‎نامه بود.