بررسی جلوه های حقوق بشر در آثار شهریار مندنی‌پور

زمینه و هدف: یکی از روشهای علمی و اثبات‌شدۀ نقد و بررسی متون ادبی، مطالعۀ بینارشته ای این آثار است؛ تحلیل متون ادبی بر مبنای مطالعات حقوقی و جامعه شناسانه، یکی از انواع مهم مطالعات بینارشته ای میباشد. این روش مطالعه، سبب رصد ریزبینانه و موشکافی هرچه دقیقتر زوایای داخلی متون ادبی میشود؛ بنابراین برای شناخت هرچه بهتر یک نویسنده، بررسی و نقد بینارشته ای آن متن ضروری مینماید. در این جستار با توجه به اهمیت مباحث حقوقی در شکلگیری داستانهای مهیج ادبی و همچنین نقش ادبیات در شناساندن اصول حقوقی، به بررسی انعکاس مفاد اعلامیۀ حقوق بشر در آثار داستانی یکی از نویسندگان مدرنیست ایران، شهریار مندنی‌پور، پرداخته میشود. روش مطالعه: روش مطالعه در این مقاله، تحلیلی-توصیفی و روش گردآوری داده ها مطالعات کتابخانه ای میباشد. در این جستار ابتدا با فضای کلی و تاریخچه و مفهوم حقوق بشر آشنا شده و سپس مبانی نظری و مواد اصلی حقوق بشر در تحلیل آثار شهریار مندنی‌پور به کار گرفته شده است. بدین منظور تمام آثار داستانی این نویسنده مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است. یافته ها: بر اساس یافته های این مقاله از جمله مهمترین مفاد حقوق بشر که مندنی‌پور مخاطبان خود را به رعایت آنها سفارش کرده است، آزادی و برابری از لحاظ حیثیت و کرامت و حقوق؛ حق آزادی و امنیت شخصی؛ ممنوعیت شکنجه، مجازات، رفتار ظالمانه، ضد انسانی یا تحقیرآمیز؛ برابری در مقابل قانون؛ حق رفت‌وآمد و اقامت آزادانه در دیگر کشورها؛ حق پناهندگی در کشوری دیگر در برابر شکنجه، تعقیب و آزار؛ حق زناشویی در سن قانونی بدون هیچ محدودیتی از حیث نژاد، ملیت، یا دین؛ حق آزادی عقیده و بیان؛ حق برخورداری از زندگی مناسب و سلامت و رفاه؛ و حق برخورداری از آموزش و پرورش همگانی است (ده اصل). نتیجه گیری: مندنی‌پور بیش از هر اصلی، به اصل «حق برخورداری از زندگی مناسب و سلامت و رفاه» پرداخته است. البته او نگاه و موضعی نومیدانه به این مباحث دارد و در واقع امیدی به اِعمال و اجرای حقوق بشر در جهان کنونی ندارد، بویژه در جهان سوم و بویژه در خاورمیانه.