فضایل اخلاقی در کتاب سراج‌المنیر (بر مبنای تقسیم‌بندی خواجه نصیرالدین طوسی در اخلاق ناصری)

زمینه و هدف: تعالیم اخلاقی در ادب فارسی بازتاب گستره ای در متون نظم و نثر فارسی دارد. و به هدف تعلیم و تربیت با آموزه های اخلاقی، اجتماعی یا علمی نوشته میشوند. در طی سالیان گذشته و قرنهایی که بر ادبیات فارسی گذشته آثار بسیاری در ادب تعلیمی چه به شعر و چه به نثر پدید آمده است که هر کدام دریایی از معارف را به همراه دارد. کاشف شیرازی از نویسندگان قرن یازدهم ه.ق در همین راستا قدم برداشته است و کتاب سراج‌المنیر را با هدف تعلیم به رشته تحریر درآورده است. بدون تردید کتاب سراج‌المنیر مهمترین، برجسته ترین و مشهورترین اثر کاشف شیرازی به شمار میرود. پژوهش حاضر در نظر دارد، فضایل اخلاقی موجود در کتاب مذکور، سراج‌المنیر را با توجه به تقسیم‌بندی موازین اخلاقی در کتاب اخلاق ناصری مورد بحث و بررسی قرار دهد. تا مشخص کند کاشف شیرازی در تدوین این کتاب تا چه اندازه به تقسیم‌بندیهای خواجه نصیر طوسی نزدیک بوده است. روش پژوهش: این تحقیق با روش توصیفی- تحلیلی به شیوه گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و استفاده از منابع دست اول حوزه ادب تعلیمی و همچنین مقاله های موجود انجام و نگارش شده است. یافته ها: اگر بخواهیم مطالعه در متون ادبی با رویکرد تعلیمی خصوصاً سراج منیر را به شیوه ای علمی- تجربی پیش ‌ببریم، خواهیم دید بیشترین تاثیر را در روحیه جامعه عام و حاکمان عصر خود داشته است و به صورت آرمانی سلاطین و امرا را به فضایل اخلاقی در بهبود امور دعوت میکند. نتیجه گیری: در نهایت، مولف خواسته است اثری به تقلید از گلستان سعدی به شیوه تقسیم‌بندی موضو‌عها تالیف نماید که سرشار از حکمت و ادب و اخلاق اسلامی است و سازگار با نظام مکتبخانه ای و مجالس درسی و دینی قدیم و نهایتاً کتاب درسی باشد برای طالبان علم و ادب‌آموزان روزگار خویش.