تحلیل پرسه زنی بعنوان یکی از نمودهای سبکِ رفتارِ اجتماعی صوفیان (موردکاوی: مثنویهای عطار و مثنوی مولانا)

زمینه و هدف: رفتار و منش صوفیانه به یک یا چند جنبۀ خاص محدود نمیشود چرا که در نظام رفتاری آنان بسیاری از آداب خاص و حتی منحصربه فرد دیده میشود که گاه التزام به آنها از شرایط صوفی‌گری نیز بحساب می‌آمد. این رفتار ما در ساحتهای زیستی صوفی نیز ظهور و بروز می‌یافت از جمله در نحوۀ گذران زندگی و معیشت که گاه آنان را وادار به پرسه زنی و کدیه میکرد. هدف اصلی این جستار بررسی و تحلیل رفتار پرسه زنی بعنوان یکی از رفتارهای صوفیه در مثنویهای عطار و مثنوی مولانا و تحلیل و تبیین دیدگاه های عطار و مولانا در این زمینه است. روش پژوهش: روش پژوهش در این مقاله بشیوه توصیفی تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و سندکاوی است. یافته های پژوهش: یافته های پژوهش حاکی از آن است که عطار و مولانا دیدگاه مثبتی نسبت به پرسه زنی و کدیه و طلب ندارند و اگر هم گدایی و فقر در برخی از ابیات و حکایات آثار مورد بررسی از این دو شاعر عارف ستوده شده است، مقصود، فقر الی الله و نیازمندی بحق است؛ عطار و مولانا هر دو از مخالفان تن‌آسانی، بیکارگی و تن‌پروری و گدایی بعنوان یک نوع از رفتار نابهنجار اجتماعی میباشند. نتایج پژوهش: نتایج حاصل از پژوهش نشان میدهد که عطار و مولانا، توکل را جواز گدایی و پرسه زنی دراویش و دیگران نمیدانند و بشدت با گدایی برای گذران زندگی بر اساس نفس‌پرستی و شکمبارگی مخالف هستند. رویکرد عطار در الهی‌نامه نسبت به سایر مثنویهای وی، بیشتر جنبۀ انتقادی دارد و مولانا نیز در مواضع بسیاری در دفاتر شش‌گانه مثنوی، پرسه زنی را بهر نوع و شکلی نکوهیده است.