تحلیل عنصر زمان و مکان در طوطی‌نامه، سمک عیار، داراب‌نامه و امیر ارسلان

زمینه و هدف: قصه از گذشته های کهن مورد توجه شاعران و نویسندگان از یک سو، و منتقدان و خوانندگان از سویی دیگر بوده است. قصه ها شاخصه های گوناگونی دارند که داشتن زمان و مکان از جمله آنهاست. تنوع این دو عنصر در قصه ها بسیار است. هر قصه ای با توجه به بافت زمینه ای، تاریخی و فرهنگی از زمان و مکان مشخص یا نامشخص بهره برده است. خواننده با مطالعه هر قصه ای به یک موقعیت تاریخی و جغرافیایی شناخته شده یا ناشناخته ارجاع داده میشود. روشها: از این منظر بررسی و تحلیل این آثار مهم به نظر میرسد. این پژوهش مطالعه ای نظری است که به روش کتابخانه ای انجام گرفته است. محدوده و جامعه آماری آن چهار اثر داستانی کهن یعنی طوطی‌نامه، داراب‌نامه، سمک عیار و امیر ارسلان بوده است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است. یافته ها: هر چند در نظر برخی از منتقدان، این آثار از منظر زمانی و مکانی، مبهم و کلی هستند. اما وجود عناصر و موقعیتهای متعدد زمانی و مکانی این قصه ها را نمیتوان منکر شد. بهره گیری از زمانهای گوناگون تقویمی و اساطیری از ویژگیهای مشترک این آثار است. از منظر مکانی هم اگرچه با نمایی کلی و مبهم مواجه می‌شویم. اما گستره جغرافیایی این قصه ها بسیار متنوع و شامل بسیاری از مناطق در جهان کهن است. نتیجه گیری: برآیند پژوهش نشان میدهد هیچ کدام از قصه ها فاقد زمان و مکان نیستند. اما بیشتر فاقد هویت تاریخی و جغرافیایی هستند. در اغلب اوقات این دو عنصر در موقعیتهای خاص هم کلی و مبهم‌اند. نقش آشکاری در پیشبرد داستان ندارند. از منظر زمان این آثار معطوف به گذشته و خطی است. تنوع موقعیتهای مکانی در این آثار بسیار است. مثل کشورها و شهرها و محیطهای‌ طبیعی که حوادث داستانی در آنها به وقوع پیوسته است.