بررسی اضطراب تاثیرپذیری سعدالدین وراوینی در پیرامتن دیباچه و خاتمه مرزبان نامه بر اساس نظریۀ اضطرابِ تاثیرِ هارولد بلوم

زمینه و هدف: براساس نظریۀ اضطراب تاثیرپذیری هارولد بلوم، میان شاعران متاخر با شاعران گذشته، به دلیلِ دیرآمدگیِ شاعرِ متاخر، همواره رابطۀ دیالکتیکیِ ستیزه جویانه ای بر محور قدرتِ تاثیرِ شاعرانه استوار است و شاعرِ متاخر با بدخوانی خلاقانۀ آثار ادبی گذشتگان به عنوانِ مکانیزم دفاعیِ خودآگاه یا ناخودآگاه، درجستجوی راهی برای رهایی از این اضطرابِ تاثیر و دستیابی به هویتی مستقل و آفرینش سبکی جدید است. این نظریه علاوه بر شعر، دیگر متون خلاقانه را نیز دربر میگیرد. این پژوهش تلاش میکند تا با بررسی تحلیلی ساختار و محتوای دو پیرامتن دیباچه و خاتمۀ کتاب مرزبان نامه بر اساس نظریۀ اضطراب تاثیرپذیری هارولد بلوم به این پرسش پاسخ دهد که باتوجه به شهرت کلیله و دمنه در زمان نگارش مرزبان نامه و متاخر بودن مرزبان نامه نسبت به آن، سعدالدین وراوینی چگونه از دیباچه و خاتمۀ کتاب برای رهایی از اضطراب تاثیرِ حاصل از اقتدار نصرالله منشی و جباریتِ کلیله و دمنه بر گسترۀ متون نثر ادبی، استفاده میکند؟ روش ها: پژوهش پیش رو، مطالعه ای نظری است که به شیوۀ پژوهش کتابخانه ای انجام شده است. روش پژوهش توصیفی- تحلیلی است. یافته ها: یافته های پژوهش نشان میدهد که شباهت های ساختاری و سبک داستان در داستان و تمثیلی بودن مرزبان نامه و کلیله و دمنه، تقدمِ زمانی کلیله و دمنه و محبوبیت و شهرت آن در زمان نگارش مرزبان نامه سبب شده است تا وراوینی به دلیل اضطرابِ تاثیرپذیری از کلیله و دمنه، علاوه بر بدخوانی خلاقانه یعنی هنرورزی های خلاقانۀ محتوایی و زبانی در ترجمۀ متن، در دو پیرامتن دیباچه و خاتمه کتاب نیز فرصت را مغتنم شمرد و دربارۀ ابداع و اختراع بودن کتاب و عدم استفاده از فکر و اندیشۀ سخنوران برجستۀ متقدم و معاصر خود دادِ سخن دهد و در نهایت مرزبان نامه را بر کلیله و دمنه و به صورت نامحسوس خود را بر نصرالله منشی برتر بداند. نتیجه گیری: از این رو، وراوینی در دیباچه و خاتمۀ مرزبان نامه، از طریق انتساب خود به طبقۀ فضلا و صاحبانِ هنر، اظهار فضل به دلیلِ احاطه بر شاهکارهای نثر فارسیِ متقدم بر مرزبان نامه، تاکید بر گزیده گویی، عبارت پروری و سخن آرایی در مرزبان نامه و تاکید چندباره بر عدم تقلید و استفاده از فکر و معانی دیگر صاحبانِ سخن، مرزبان نامه را دارای سبکی منفرد و کم نظیر میداند. او با زیرکی و درایت ابتدا کلیله و دمنه را از دیگر آثار نثر متقدم برتر میداند اما در نهایت با خرده گرفتن بر کلیله و دمنه به دلیل جهان شمولی و عام بودن مخاطبِ آن، مرزبان نامه را بر کلیله و دمنه و همه متون متقدم برتر میداند و از این طریق در جستجوی جایگاهی ویژه برای خود و کتابش، رهایی از دلهرۀ تاثیرپذیری و بیرون آمدن از زیر سایۀ اقتدار آنها است.