بررسی زبان و وجوه نوآوری در غزل دهۀ نود بر اساس شعر شاعران گمنام و کمنام

زمینه و هدف: قالب شعری غزل همواره در شعر فارسی از جایگاهی ممتاز برخوردار بوده است. در سدۀ چهاردهم، این قالب شعری، به موازات دیگر انواع شعر، در جامعۀ ادبی امروز رشد کرد و بالید. تا کنون به غزلسرایان نامدار دهه های پیشین بسیار پرداخته شده و غزل آنها از منظرهای مختلف مورد بررسی قرار گرفته اما غزلسرایان بسیاری در سالهای پایانی سدۀ چهاردهم به سرودن غزل پرداختند که شعرشان مغفول مانده و به ویژگیهای محتوایی و ظاهری آنها توجهی نشده است. بررسی غزل شاعران گمنام و کمنام در این دهه موضوع و هدف اصلی این پژوهش است. در این مقاله کوشیده ایم غزل این دهه را از جهت تاثیرگذاری بر مخاطب و هنری ساختن کلام بر اساس دو شاخصۀ «زبان» و «وجوه نوآوری» که در مقالۀ «فرضیه ای تازه دربارۀ مهمترین عوامل تاثیرگذار بر متون ادبی» نوشتۀ امید مجد، مطرح شده است، بررسی کنیم. روشها: مستندات این پژوهش با ابزار مطالعۀ کتابخانه ای و به روش تحلیل محتوا – که یکی از شیوه های متداول علمی‌ در مطالعۀ کیفی است- فراهم شده است. بدین‌ترتیب که نگارندگان پس از مطالعۀ دقیق دفترهای غزل، آنها را از منظر زبان و وجوه نوآوری تحلیل و بررسی کرده ‌اند. جامعۀ مورد مطالعه، صد دفتر غزل منتشر شده در سالهای 1396 تا 1400 هجری شمسی است که در انتشاراتهای گوناگون و برای اولین بار به چاپ رسید‌ه اند. یافته ها: غزل این دوره از منظر دستور زبان، استواری زبان، غیرقابل جایگزین بودن کلمات، تناسب کلمات و به اندازه سخن گفتن دارای نقاط قوت و ضعفی است. نوآوری در این غزلها نیز در وجوه مختلف مانند «مضمون‌سازی، استفادۀ ظریف و پنهان از صنایع ادبی، استفاده از لغات و‌ ترکیب‌سازی، تصویرسازی و نوآوری در صورت نوشتار شعر» جلوه گر شده است. نتیجه گیری: بیش از نیمی ‌از غزلها به ‌استحکام زبانی قابل قبولی دست یافته اند. اما بعضی غزلها نیز به دلیل وجود اشکالات دستوری زیاد، دچار ضعف و سستی زبان هستند. ابعاد نوگرایی نیز در غزل این دوره از وسعت بالایی برخوردار ‌است اما برخی از این نوگراییها لزوما در خدمت کمال شعر نیستند.