تحلیل و نقد ضرب‌المثلهای منفی‌نگر در امثال و حکم دهخدا

هدف و زمینه: ضرب‌المثلها عصارۀ فرهنگ و اخلاق و جهان‌بینی یک ملّت هستند که تحلیل و نقد آنها منجر به تبیین اندیشه ها و عقاید جاری در میان مردم یک جامعه میشود. ضرب‌المثلهای منفی‏نگر در کنار ضرب‌المثلهایی که حاکی از مثبت‌نگری هستند، بسامد قابل توجهی در منابع ادبی و در میان مردم دارند و این نوع از ضرب‌المثلها در امثال و حکم دهخدا نیز منعکس شده است. در این پژوهش به نقد ضرب‌المثلهای منفی‌نگر در امثال و حکم دهخدا پرداخته شده و مختصات فکری این نوع ضرب‌المثلها تحلیل شده است. روش پژوهش: این مقاله به شیوۀ تحلیلی-توصیفی نوشته شده و نوع آن کتابخانه ای است.یافته ها: رواج ضرب‌المثلهای منفی‌نگر بصورت نامحسوس و ناخواسته منجر به شیوع منفی‌نگری در جامعه میشود. از منظر زبان، ضرب‌المثلهای منفی‌نگر در امثال و حکم دهخدا زبانی تلخ و گزنده دارند و از منظر سبک و سیاق فکری، مملو از منفی‌بافی و و گاه شامل هنجارشکنیهای اخلاقی هستند و فرد را به اتخاذ رویکردی منفی‌گرایانه در زندگی سوق میدهند.نتیجه گیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که ضرب‌المثلهای منفی‌نگر در امثال و حکم دهخدا بسامد بالایی دارد. ضرب‌المثلهای منفی‌نگر در امثال و حکم دهخدا عمدتا مشتمل بر مضامینی همچون ناسازگاری، نادانی، اضطراب، تهدید و حذر، گذشتۀ بد، ستیز، ترس، بیهودگی، نابودی، اتفاقات ناگوار، ناامیدی، خشونت، ظلم و ستم، زورگویی، توهین، مرگ‌اندیشی، آزمندی، سخن‎چینی، دروغگویی، استهزا، فتنه‏انگیزی، فریب‏کاری، دیگرآزاری، خرافه‏پرستی، سرزنشگری، تحقیر و تهدید، عیب‏جویی و خودستایی هستند. که از میان موارد فوق، نادانی با 1456 مورد (12.3 درصد) بیشترین و خودستایی با 50 مورد (0.42 درصد) کمترین بسامد را دارند.