تحلیل سبک شناسانۀ غزلهای عارف چاه آبی

زمینه و هدف: ملا عبدالله عارف چاه آبی شاعر معاصر فارسی‌سرا از آستان تخار افغانستان است. اگرچه تحقیقاتی در حوزه ی شناخت مضامین و اندیشه های شعری او صورت گرفته است، اما هنوز از منظر سبک‌شناختی جدید، اشعار او تحلیل و تجزیه نشده است. هدف پژوهش حاضر بررسی سبک‌شناختی غزلیات او و نشان‌ دادن ویژگی‌های سبکی غزلیات او در لایه های زبانی، بلاغی و ایدئولوژیک است تا تصویر روشنی از هنر کلامی شاعر و شگردهای شاعرانه ی او فرا روی مخاطبان ترسیم گردد. روش‌ها: پژوهش حاضر، مطالعه ی نظری است که به روش کتاب‌خانه ای و رویکرد تحلیلی – توصیفی انجام شده است. قلمرو تحقیق دیوان اشعار عارف است که به کوشش محمد ابراهیم چاه آبی و از سوی انتشارات سعادت به چاپ رسیده است. جامعه ی آماری آن را غزلیات او تشکیل می‌دهد. یافته ها: عارف با بهره جویی از ساخت‌های واجی ‌آهنگین، اوزان متناسب با مقام و محتوای سخن، قافیه ها و ردیف‌های خوش‌نواْ تکرارهای گوش‌نواز، فضای کلامی سرشار از موسیقایی در شعرش آفریده است. از بسامد فروان واژگان عینی و عامیانه، برای تداعی موثر معانی و مفاهیم و ترسیم تابلوهای رنگین از رویدادها و صحنه ها، کار گرفته است. در کلام او، ترکیب‌ها، عبارت‌ها و جمله ‌های زبان، سازگار با هنجارهای معمول در زبان عادی و کاربردهای شعری آن، در خدمت بیان اندیشه قرار می‌گیرد. از آرایه های بدیعی و بیانی برای خیال‌انگیزی، جذاب‌نمایی، خلق تصویرهای شاعرانه و نمایشی ساختن صحنۀ گفتمان بهره برده است. از نگاه ایدئولوژی غزل‌های عارف در قالب‌های متنوع و در مناسبت‌ها و موضوع‌های گوناگون دینی، عرفانی، عشقی، انسانی، اجتماعی، میهنی و فرهنگی، سروده شده اند. نتیجه گیری‌: بررسی سبک‌شناختی از غزلیات عارف چاه آبی نشان می‌دهد که شاعر در لایه های زبانی (آوایی، واژگانی و نحوی)، بلاغی و ایدئولوژیک، هنرمندانه عمل کرده است. غزل‌های عارف بیشتر در بحرهای هزج و رمل سروده شده و اکثر آن‌ها مردف هستند. از صنعت تکرار (جناس و سجع) بهره ی فروان جسته است. واژگان حسی و عامیانه در شعر او بسامد زیاد دارد. جمله های ساده، کاربرد وجه خبری، تقدیم فعل بر سایر اجزا در بیشتر جمله ها از ویژگی‌ها نحوی شعر اوست. در لایه ی بلاغی عبارت‌ها و ترکیب‌های هنری مملو از تشبیهات، استعاره ها، انواع مجاز و کنایه به جذابیت تصویرهای شاعرانه در شعر او افزوده است. اندیشه های اساسی بازتاب یافته در شعر او مضامین اجتماعی، عشقی، وصف طبیعت، میهن و زندگی اجتماعی است.