بررسی تطبیقی ساختار طرح روایت در نظریۀ ساختارگرایی در منظومه های «لیلی و مجنون» نظامی گنجوی و «مم و زین» احمد خانی

زمینه و هدف: در میان آثار ادبی به جای مانده، داستان بخش زیادی را به خود اختصاص داده است و هر داستان نوشته شده در گذشته و حال، دارای عناصری است که هریک از این عناصر در موفقیت و یا عدم موفقیت یک داستان و نویسندۀ آن نقش بسزایی دارد. نظریۀ ساختارگرایی در خصوص شناخت، بررسی روایت‌ها بر پایۀ قواعد و الگوهایی که به واسطه ساختار بنیادین به وجود آمده اند، میپردازد. طرح داستان یکی از مهمترین عناصر روایت و اصلیترین جزئی است که در تحلیل‌های ساختارگرایان واکاوی میشود. دو کتاب «مم و زین» در ادبیات کردی و «لیلی و مجنون» در ادبیات فارسی به دلیل شباهتهای ساختاری و معنایی و شخصیت‌های عاشق و معشوق قابل بررسی تطبیقی در حیطۀ نظریۀ طرح داستان ساختگرا هستند. روش مطالعه: این تحقیق از نوع توصیفی- تحلیلی و به کمک منابع کتابخانه ای فراهم آمده، به مطالعۀ ساختار روایی طرح داستان غنایی «لیلی و مجنون» نظامی در ادب پارسی و «مم و زین» احمد خانی در ادب کُردی پرداخته است. یافته ها: یافته های پژوهش حاضر نشان میدهد که در هر دو روایت با ژانری عاشقانه مواجهیم که طرحی مشابه و سیر روایی یکسانی دارند. در هر دو داستان در ابتدا مقدمه ای شامل معرفی شخصیت‌ها، مکان و زمان به چشم میخورد‌ و داستان‌ها ضمن ایجاد گره به سمت اوج حرکت میکنند. نتیجه گیری: ‌گرهگشایی در این دو روایت شبیه به پایان داستانهای مدرن است و گویا راوی آن را بر عهدۀ خود مخاطب گذاشته است، زیرا گره داستان گشوده نمیشود. از نظر ساختار پیرنگ بین دو داستان شباهتهای بسیاری وجود دارد و در هر دو داستان بر عاشقان رنجی بسیار وارد میشود.