نقش قافیه و ردیف در شکل‌گیری نوع ادبی غنا و حماسه (بر پایۀ مقایسۀ بیژن و منیژه و ویس و رامین)

زمینه و هدف: یکی از نکاتی که در موضوع قافیه و ردیف به آن توجه نشده است این است که کاربرد قافیه و ردیف در ژانرهای مختلف ادبی چه تفاوتی با هم دارد و آیا شاعر در انواع مختلف ادبی(حماسی، غنایی و تعلیمی) در استفاده از قافیه و ردیف به تفاوت نوع ادبی آن نظر داشته است یا خیر. اگرچه آثار مهمی چون المعجم شمس قیس رازی و معیارالاشعار خواجه نصیرالدین طوسی و دیگر آثار برجسته در این حوزه به عنوان آغازگران این علوم حائز اهمیت هستند اما هیچ کدام از این آثار به رابطۀ مهم میان قافیه، ردیف و کاربرد آنها در نوع ادبی خاصّی اشاره نکرده اند و تمرکز عمدۀ این آثار همواره بر قافیه و ردیف بهعنوان ابزار سازندۀ موسیقی بوده است. این پژوهش به بررسی، تحلیل و مقایسه 1279بیت از دو منظومۀ عاشقانۀ ویس و رامین با داستان عاشقانۀ بیژن و منیژه در بحث قافیه و ردیف پرداخته است. هدف این پژوهش نشان دادن رفتار این دو شاعر با قافیه و ردیف و کاربرد آنها در ژانر غنایی و حماسی است. روش مطالعه: روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی و تحلیلی است که به شکل کتابخانه ای و با مطالعۀ منابع، فیش برداری و طبقه بندی مطالب صورت پذیرفته است. یافته ها: جایگاه ویژۀ قافیه و ردیف در ساختمان بیت به لحاظ نحوی به شناخت درست و تحلیل آن در تاریخ تحولات گوناگون شعر فارسی یاری میرساند و با بررسی این عناصر اثرگذار در بیت، میتوان به نتایج ارزشمندی در تحلیل ابیات و شیوۀ بیت سازی شاعر در نوع و سبک ادبی اش دست یافت. نتیجه گیری: در این پژوهش با استخراج قافیه ها و ردیفهای ابیات این دو داستان عاشقانه نشان دادیم که فردوسی برخلاف فخرالدین اسعد گرگانی با استفاده از قافیه و ردیفهای اسمی نحو خویش را در بیتها کاملاً عامدانه از نحو معیار دور میکند و اگرچه داستانی عاشقانه را روایت میکند اما در هیچ قسمت از اثر خود، از ژانر حماسی و نحو غیرطبیعی زبان خارج نمیشود در حالی که در مقابل، گرگانی با استفادۀ بیشتر از قافیه های فعلی، به نحو طبیعی زبان وفادار است.