بررسی سبک شناسانۀ منظومه های حماسی عصر مغول (مطالعۀ موردی غازان‌نامه و شهنامۀ چنگیزی)

زمینه و هدف: منظومه ها و آثاری حماسی، که پس از شاهنامه و اغلب به پیروی، تاسی و تقلید از آن در زمینه های دینی، پهلوانی و تاریخی سروده شده اند، از مآخذ و منابعی هستند که کمتر مورد توجه فردوسی‌پژوهان و شاهنامه شناسان در عرصۀ مطالعات علمی قرار گرفته اند؛ حال آنکه این آثار علاوه بر تاثرات فراوان در زمینۀ سبک زبانی، ادبی و اندیشگی از اثر سترگ فردوسی، منبع بسیار مناسبی جهت نقد و ارزیابی میزان موفقیت سرایندگان در تقلید از شاهنامه فردوسی نیز به حساب می‌آیند. هدف اصلی از مطالعۀ پیش ‌رو بررسی و تحلیل غازان‌نامه و شهنامۀ چنگیزی، بعنوان دو شاهنامۀ منظوم در دوران مغول، است که به تقلید از شاهنامه فردوسی سروده شده است. روش مطالعه: روش مطالعه در این جستار بصورت توصیفی تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و روش سندکاوی است. محققان در این پژوهش بمنظور ارائۀ دقیقتر سبک ادبی، به تحلیل آماری هزار بیت از هر یک منظومه ها بصورت سامانمند پرداخته اند. یافته ها: منظومه های غازان‌نامه و شهنامۀ چنگیزی در بحر متقارب به تقلید از شاهنامه سروده شده است. هر دو شاعر سعی کرده اند با انتخاب وزن، لحن، مضامین و تا حدودی توصیفات حماسی، در قالب درونمایۀ تاریخی، به روایتی حماسی بپردازند. نتیجه گیری: در دو منظومۀ یادشده ویژگیهای زبانی مانند بکارگیری آواها، واج‌آرایی، همحروفی، ویژگیهای ادبی چون تشبیه و کنایه و توصیفات حماسی تا حدود زیادی نشان‌دهندۀ تقلید سرایندگان از شاهنامه فردوسی بوده است؛ گرچه بدلیل انتخاب موضوع تاریخی (تاریخ ایلخانان و حاکمان مغول) و کاربرد لغات عربی، ترکی و مغولی و بهره گیری از تشبیه در قالب تشبیه مفصل مرسل و بهره گیری اندک از استعاره، تنها میتوان گفت تقلید از فردوسی بیشتر در جنبۀ وزنی و موسیقی کلام نمود بارزی دارد.