«پیامبربودگی» بمثابۀ یک میل: تحلیل ساختگرایانۀ مکاشفات روزبهان در کتاب کشف‌الاسرار

زمینه و هدف: فیلسوفان ساختگرا بر این عقیده اند که مکاشفه های عارف محل بروز و تجلی پیش‌زمینه های ذهنی وی -از جمله امیال و آرزوهای او- میباشند. اگر با این نگاه به مکاشفات روزبهان در کتاب کشف‌الاسرار بنگریم، با در کنار هم گذاشتن شواهد خواهیم دید که یکی از برجسته ترین امیال و آرزوهای روزبهان که در مکاشفاتش بروز یافته «میل به پیامبربودگی» است و منظور از آن، تکرار شدن تجربۀ پیامبری در مورد خودش بر اساس الگوی نبوت پیامبر اسلام (ص) است. روش مطالعه: این تحقیق با روش توصیفی - تحلیلی و در چهارچوب نظری ساختگرایی، که یکی از مهمترین رویکرد های مطالعات عرفانی است، به انجام رسیده است. این مقاله کوشیده است بر پایۀ تحلیل محتوای کتاب کشف‌الاسرار که حاوی گزارشهای روزبهان از تجارب عرفانیش است، نشان دهد که چگونه وی خود را بمثابۀ فردی میبیند که از مرتبۀ صوفیان و اولیای بزرگ عرفان اسلامی گذر کرده و جایگاهش از پیامبران پیش از پیامبر اسلام (ص) نیز فراتر رفته و به مرتبه ای رسیده است که تجربیات پیامبر اسلام (ص) در مورد او تکرار میشود و خداوند با او، آنگونه که با پیامبر اسلام (ص) رفتار کرده، رفتار میکند. یافته ها: این همسانی و همشانی با پیامبر اسلام در دست کم هشت مورد خود را در کتاب کشف‌الاسرار روزبهان نشان میدهد؛ از جمله آنکه روزبهان میگوید وی «معشوق» خداوند گشته و خداوند با «زبان فارسی» با وی سخن میگوید و خود را دریافت‌کنندۀ «وحی» میخواند و از تجربۀ «معراجِ» خود سخن به میان می‌آورد. نتیجه گیری: در این شواهد متنی در کنار مضمونِ یکی از نخستین مکاشفه هایش، که در آن از خداوند خطاب پیامبری میشنود، خطوط اصلی آنچه بدان «میل به پیامبربودگی» میگوییم نمایان میشود.