تحلیل سبک‌شناسی و آسیب‌شناسی دو اثر عرفانی-عاشورایی (آتشکدۀ نیر تبریزی و گنجینۀ الاسرار عمان سامانی)

زمینه و هدف: آتشکدۀ نیّر تبریزی و گنجینۀ الاسرار عمان سامانی دو اثر فاخر ادبیات فارسی هستند که سرایندگانشان برای اولین بار با نگرشی عرفانی به شرح واقعۀ عاشورا پرداخته اند. بررسی و تبیین مسائل سبکی، نکات قوت و ضعف این دو اثر فاخر در حوزۀ ادبیات عاشورایی و تحلیل محتوای آنان جهت غنا بخشیدن به آموزه های عرفانی ناب اسلامی و فرهنگ دینی از اهمیت خاصی برخوردار است. روش مطالعه: پژوهش پیش ‌رو مطالعه ای توصیفی-تحلیلی است که داده های مورد نیاز آن به شیوۀ کتابخانه ای گردآوری شده است. آثار مورد مطالعه گنجینۀ الاسرار عمان سامانی و آتشکدۀ نیّر تبریزی میباشد. یافته ها: سرایندگان این منظومه ها فراوان از امکانات زبانی و ابزارهای هنری و ادبی بهره گرفته اند تا علاوه بر توصیف وقایع عاشورا و نمودن فضایل و رذایل، بخشی از جهانبینی شیعه را با نگاه عاشقانه و عارفانه به تصویر بکشند. استفاده از تعبیرات و ترکیبات عرفانی، تمثیل گرایی، نمادپردازی، طبیعت گرایی، تلمیح به آیات و احادیث قدسی و به کارگیری اسلوب مناظره از ویژگیهای بارز ادبی و سبکی این دو منظومه است. نتیجه گیری: با وجود همۀ این برجستگیهای ادبی و سبکی، در برخی مواقع مباحثی چون بیان شطحیات، ترک ادب شرعی در تصاویر مرتبط با اولیاء، خلط افسانه و تاریخ و استناد به روایات ضعیف در دو منظومه قابل‌مشاهده است.