تحلیل و تفسیر زبانی، ادبی و فکری خزائن ملکوت عبدی بیگ نویدی شیرازی

زمینه و هدف: خزائن ملکوت، اثر شاعر قرن دهم «خواجه زین‌العابدین علی» متخلص به «نویدی» و «عبدی»، ازشاعران، حکیمان، ادیبان و دبیراندولت صفویاست که بالغ بر 7580 بیت، و بر وزن فاعلاتن مفاعلن فعلن (بحر خفیف مخبون محذوف) سروده شده است. دو نسخۀ خطی از این مثنوی به شماره 2425 و 362 امام جمعه در کتابخانۀ مرکزی دانشگاه تهران موجود است. این اثر به خط نستعلیق نوشته شده و تا کنون تصحیح و منتشر نشده است. این پژوهش به تفسیر و تحلیل زبانی، ادبی و فکری خزائن ملکوت عبدی بیگ نویدی شیرازی میپردازد. برای درک بهتر سبک شخصی عبدی، ویژگیهای زبانی او در سه سطح زبانی (لغوی و نحوی)، ادبی و فکری تحلیل و بررسی شده است و سپس ضمن استخراج پرتکرارترین ویژگیهای زبانی این اثر، سبک فردی وی مورد بررسی قرار گرفته است. روش مطالعه: این تحقیق بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده است. گردآوری و تحلیل داده ها با روش اسنادی یا کتابخانه ای و با فیشبرداری از متن نسخۀ خطی انجام شده است. یافته ها: عبدی علاوه بر واژه و ترکیب‌سازی، از صور خیال بهره میگیرد و با الفاظی بدیع و خیالی تصویرگری میکند. اطلاعات گستردۀ شاعر از موضوعات گوناگون، تسلط به زبان عربی، آشنایی با قرآن، اقرار وی به احاطه بر سی هزار حدیث از پیامبر اسلام (ص) و بیان معجزات و مناقب فراوان در این مثنوی حاکی از دانش بسیار غنی شاعر در این وادی است. نتیجه گیری: عبدی بیگ در سرودن این مثنوی بسیار موفق عمل کرده است؛ البته نمیتوان تقلید وی از هفت پیکر نظامی و هشت بهشت امیرخسرو دهلوی، سلسلۀالذهب جامی و... را نادیده گرفت؛ لذا در زمینۀ ساختار و مضمون و محتوا، بیشتر تحت ‌تاثیر شاعران قبل از خود بوده است؛ به همین خاطر نمیشود او را شاعری صاحب سبک به شمار آورد.