خلاقیت و ابتکار در ارتباطات برون‌متنی و درون‌متنی نظیره پردازان مخزن الاسرار نظامی

زمینه و هدف: نظیره، بعنوان یکی از فنون شاعری و انواع ادبی، به معنای همانندسازی در محتوا و شکل یک اثر ادبی با متن از پیش تعیین شده ‌است. در نظیره پردازی به همانندسازی در برابر متن الگو پرداخته میشود؛ بنابراین هیچ متنی مستقل از دیگر متون نیست و از این طریق هر اثر هنری با تاثیرپذیری از اثر دیگر به کمال میرسد. عدم وجود یک شیوه و روش خاص برای نظیره گویی در قانون نظیره پردازی سبب شده ‌است خلاقیت شاعران نظیره گو مورد غفلت قرار گیرد. در پژوهشهای مختلف ارتباط برون‌متنی و درون‌متنی نظیره ها با یکدیگر و از طرفی با متن الگو نادیده گرفته شده ‌است. از این رو در این پژوهش کوشش شده است ارتباطات درون‌متنی و برون‌متنی مخزن‌الاسرار نظامی و نظیره پردازان آن بررسی و میزان نوآوری و خلاقیت نظیره سازان تحلیل و تبیین گردد. روش مطالعه: این پژوهش با روش تطبیقی-توصیفی و تحلیلی انجام شده است. یافته ها: ارتباط مخزن الاسرار نظامی و نظیره های آن، ماهیتی تقلیدی دارد؛ بطوری که اثر پسین، بازسرایی و بازآفرینی معنایی از پیش گفته شده در شکل و بافتی تقلیدی از شعر مخزن‌الاسرار است و این تقلید چیزی از ویژگیهای فردیِ مقلّد را در خود ندارد که سبب تفاوت وی از اثر الگو شود. این ارتباط، زمینه های تقلید، تداعی، تلفیق و وابستگی را شامل میشود. نتیجه گیری: بین متون نظیره رابطۀ مستقیم یا غیرمستقیم وجود دارد و نظیره نویسی با شبکه ای آشکار از روابط درون‌متنی و برون‌متنی مواجه است که در جهت اثبات توانایی شاعر به ‌کار گرفته شده ‌است.