تحلیل رمان «آزاده خانم و نویسنده اش» از رضا براهنی بر اساس نظریۀ رمزگان پنجگانۀ رولان بارت

زمینه و هدف: روایت‌ شناسی حوزه ای از نقد و نظریۀ ادبی است که با تحلیل دقیق روایتها میکوشد سازوکارهای عام معناسازی در همۀ انواع روایت را معلوم کند. این شیوۀ نقد متون ادبی میتواند به شکلهای گوناگون انجام گیرد، از جمله روایت‌شناسی به شیوۀ رولان بارت. طبق نظر بارت روایتها علاوه بر اینکه واجد معانی ثانوی فرهنگی، ایدئولوژیک و سیاسی هستند، ادراک ما از جهان پیرامونمان را شکل میدهند. بر همین مبنا، هدف اصلی مقالۀ پیشِ ‌رو این است که با توجه به رمزگان پنجگانۀ بارت، به تحلیل رمان معاصر فارسی «آزاده ‌خانم و نویسنده اش» بپردازد و با کمک این رمزگان، لایه های زیرین و پوشیدۀ این اثر پیچیده و چندلایه را بازنمایی کند. روش مطالعه: این پژوهش به شیوۀ توصیفی-تحلیلی انجام شده است و با رویکرد روایت‌شناسی به شیوۀ رمزگان پنجگانۀ رولان بارت به جمع‌آوری اطلاعات پرداخته است. یافته ها: در بررسی ساختار روایی «رمان آزاده خانم و نویسنده اش» بر اساس الگوی رمزگان پنجگانۀ رولان بارت، مشاهده شد که ساختار روایی این رمان متفاوت با دیگر رمانهای فارسی است. بخشهای متفاوت آن از نظر زمانی، مکانی و رویداد فاقد تسلسل خطی و توالی منطقیند. در بررسی ساختار محتوایی متن دریافتیم رمزگان معنابنی، کارکردی برجسته و معناساز در این روایت دارد. چون هرکدام از شخصیتها، مکانها و رویدادها دربردارندۀ معانی ضمنی هستند که درونمایۀ رمان را در بر میگیرند. نتیجه گیری: در رمزگان معنابنی، دلالت ضمنی بر اساس خصوصیات شخصیتهای داستان و کنش آنها بررسی میشود. در این رمز‌گان بیان شد که دالّ کلیدی و نقش محوری رمان، آزاده خانم است. همین نام درونمایۀ رمان را در بر میگیرد: آزادگی؛ و نقطۀ مقابل آن، اسارت را به ذهن القا میکند. در رمزگان نمادین بیان شد که دو دیدگاه متفاوت (دای اغلی و بیب اوغلی)، دو طبقه (قدرتمندان و مردم عادی)، دو جنس (زن/ مرد) و دو مفهوم (زندگی/ مرگ) در نظام فکری جامعه همواره در تقابل هم قرار دارند.

analysis of the novel azadeh khanum and its author by reza braheni based on roland barthes' theory of five codes

background and objectives: narratology is a field of criticism and literary theory that tries to find out the general mechanisms of meaning-making in all types of narratives through a detailed analysis of narratives. this method of criticizing literary texts can be done in various ways, including narratology in the style of roland barthes. according to barthes, in addition to having secondary cultural, ideological and political meanings, narratives shape our perception of the world around us. based on this, the main goal of the upcoming article is to analyze the contemporary persian novel azade khanom and its author according to barth's five codes and to represent this complex and multi-layered work with the help of these codes of the underlying and hidden layers.methodology: this research was done in a descriptive-analytical way. with the approach of narratology, he collected information in the manner of five codes of roland barthes.findings: in examining the narrative structure of azadeh khanum and its author based on roland barthes' five-code model, it was observed that the narrative structure of this novel is different from other persian novels. its different parts are in terms of time, space, and events without a linear sequence. and are a logical sequence. according to barthes' model of narratology, semantic symbols have a prominent and meaning-making function in this narrative. because each of the characters, places and events have implicit meanings that include the theme of the novel.conclusion: in the semantic codes, the implied meaning is checked based on the characteristics of the characters in the story and their actions. in these codes, it was stated that the key signifier and the central role of the novel azade khanom are. the same name includes the theme of the novel, freedom; the opposite point evokes captivity. in symbolic codes, it was stated that two different views (dai oghli and beb oghli), the class of the powerful and ordinary people, men and women, are always in opposition to each other in the intellectual system of the society.