اثبات یکی بودن سراینده مثنوی مصباح‌الارواح و یک مثنوی گمنام، ازطریق مقایسه سبک‌ شناسانه

زمینه و هدف: مصباح‌الارواح نام سفرنامه ای خیالی به جهانی دیگر است که سراینده آن را شمس‌الدین محمد بردسیری و یا اوحدالدین کرمانی دانسته اند. در سال 1344 سیدضیاءالدین سجادی، یک مثنوی 638 بیتی را به نام «ختم‌الغرائب» و منسوب به خاقانی معرفی کرد و بچاپ رساند. بعدها برخی پژوهشگران در رابطه با نام و نویسنده این مثنوی ابهاماتی را مطرح کردند و نظرات گوناگونی ارائه شد. در پژوهش پیش رو کوشیده شده اثبات شود نویسنده این مثنوی و مثنوی مصباح‌الارواح یک شخص بوده است. روش مطالعه: پژوهش پیش رو مطالعه ای نظری است و به شیوه توصیفی - تحلیلی انجام شده است. در این تحقیق بر مبنای حدسیات مطرح شده، بین مصباح‌الارواح و مثنوی 638 بیتی در سه سطح فکری، زبانی و ادبی مقایسه ای سبک‌شناسانه انجام شده است. جامعه موردمطالعه، مثنوی «مصباح‌الارواح» به تصحیح بدیع‌الزمان فروزان‌فر، چاپ شده در «یادنامه مفاخر کرمان 2: شمس بردسیری» و «ختم‌الغرائب مثنوی منسوب به خاقانی» به اهتمام ضیاءالدین سجادی چاپ شده در «فصلنامه فرهنگ ایران زمین» بوده است. یافته ها: با مقایسه سبک‌شناسانه میان دو اثر مذکور مشخص میشود که در قلمرو زبانی دایره واژه ها و ساخت نحوی جملات، مشابهتهایی دارند؛ از جمله آنکه واژه های ایجادشده بوسیله خود شاعر در هر دو اثر یافت میشود. همچنین در قلمرو ادبی ترتیب بسامدی استفاده از انواع آرایه های ادبی تا حد زیادی در هر دو اثر یکسان است. در قلمرو فکری نیز موضوعات کلیدی مثنوی 638 بیتی، در لابلای موضوعات مصباح‌الارواح یافت میشوند. نتیجه گیری: با توجه به مشابهتهای یافت‌شده، این نتیجه قابل دریافت است که دو اثر مذکور سروده یک نفر هستند و پیشرفتهای زبانی و ادبی در مصباح‌الارواح نشان‌دهنده آن است که مثنوی 638 بیتی حاصل دوران کم تجربگی، و مصباح‌الارواح حاصل دوران پختگی شاعر است؛ البته هویت این شاعر همچنان محل ابهام است و تعیین اینکه شمس بردسیری نویسنده این دو اثر است و یا اوحدالدین کرمانی، موضوع پژوهشی دیگر میتواند باشد.

proving the unity of the poet of masnavi of mesbah al-arwah and an anonymous masnavi through stylistic comparison

background and objectives: mesbah al-arwah is the name of an imaginary travelogue to another world, the composer of which is considered to be shams al- din mohammad bardsiri or uhud al-din kermani. in ١٩٦٦, seyyed zia-ud-din sajjadiintroduced and published a ٦٣٨-bit masnavi called khatm al-gharaib attributed tokhaghani. later, some scholars raised ambiguities about the name and author of thismasnavi and various opinions were presented. in the present research, an attempthas been made to prove that the author of this masnavi and masnavi mesbah al-arwah was one person.methodology: the present study is a theoretical study and has been done in adescriptive-analytical manner. in this research, based on the hypotheses, a stylisticcomparison has been made between mesbah al-arwah and masnavi ٦٣٨ bits onthree levels of thought, language and literature. the study population was themasnavi mesbah al-arwah edited by badi'al-e-zaman forouzanfar, published inyaman yafakhar kerman ٢: shams bardsiri and khatamat al-gharib masnaviattributed to khaghani by zia-ud-din sajjadi, published in zamin farhang.findings: by stylistic comparison between the two works, it is clear that they havesimilarities in the linguistic realm of the vocabulary and the syntactic construction ofsentences; among other things, the words created by the poet himself can be foundin both works. also in the literary realm, the frequency sequence of using differenttypes of literary arrays is largely the same in both works. in the realm of thought, thekey themes of the ٦٣٨-bit masnavi can be found in the themes of the mesbah al-arwah.conclusion: according to the similarities found, it can be concluded that the twoworks are the work of one person and the linguistic and literary developments inmesbah al-arwah indicate that the ٦٣٨-bit masnavi is the result of inexperience, andmesbah al-arwah is the result of the poet's maturity; of course, the identity of thispoet is still a matter of ambiguity, and determining whether shams bardsiri is theauthor of these two works or ohad al-din kermani can be another subject of research.