مطالعه سبک شناسی منظومه تعلیمی – عرفانی روضه الانوار خواجوی کرمانی

زمینه و هدف: خواجوی کرمانی یکی از چهره های شاخص ادب فارسی در قرن هشتم، با پیروی از نظامی گنجوی به سرودن منظومه هایی از قبیل «روضۀ الانوار»، «گوهرنامه» و «کمال نامه» پرداخته تا از این طریق به شیوه پیشینیان خود آموزه های اخلاقی را با بیانی منظوم و دلنشین به مخاطب انتقال دهد. وی در این زمینه به دو شیوه متفاوت عمل کرده است؛ به این معنا که گاهی این آموزه ها بصورت مستقیم و از زبان خود شاعر و گاه نیز بصورت غیرمستقیم و از زبان شخصیتهای داستانی مطرح شده است. «روضۀ الانوار» منظومه ای عرفانی، اخلاقی و اجتماعی در بحر سریع، بر وزن مخزن الاسرار نظامی و در بیست مقاله تدوین شده که هریک از آنها در موضوع خاصی است و با حکایتی تبیین و تایید میشود. روش مطالعه: پژوهش حاضر به شیوه توصیفی-تحلیلی و با بهره گیری از منابع کتابخانه ای انجام شده است. یافته ها: خواجوی کرمانی در منظومه «روضۀ الانوار» به آرایش لفظ و آوردن کنایات و استعارات تازه و نو در مقدمه و سرآغاز مقالات بیست گانه اهتمام کرده و میل به هنرورزی با هر شیوه و شگرد ممکن، در اثرش مشهود است. خواجو در این منظومه با توصیف احوال و روحیات شخصیتها، حکایات را، که غالباً از حد پرسش و پاسخی نمیگذرد، بسط میدهد و گفتگو را گاهی تا 49 بیت روایت میکند. دلبستگی به موسیقی کلمات و هم آوایی واژه ها و تناسب واجها، صفت شاخص و محسوس در این اثر خواجو است؛ تا آنجا که گویی اندیشه شاعر حرکت خود را از موسیقی واژ ه ها آغاز میکند. اهتمام به ایراد سخنان حکمت آمیز و مثل گونه و کاربرد مثل را هم باید از ویژگیهای اصلی این منظومه برشمرد. یافته های پژوهش نشان میدهد که نخلبند شاعران در میان آرایه های ادبی در حوزه بدیع بیش از هر چیز بر انواع جناس، واج آرایی، انواع تکرار، تاکید و تضاد تمایل دارد و در سطح آرایه های بیانی نیز تشبیه و استعاره مصرحه در کلام وی بیشترین بسامد را دارند. نتیجه گیری: خواجوی کرمانی در منظومه «روضه الانوار» از طریق آمیختن مضامین اجتماعی و اخلاقی با مفاهیم و آموزه های عرفانی، رنگ وبویی «صوفیانه» به منظومه خود بخشیده و شخصیتهای وی در این حکایات، که اغلب از صوفیان شناخته شده هستند، بعنوان ابزاری برای ترغیب مخاطب و تاثیر این آموزه ها بر روح و جان وی به کار رفته اند. البته ذکر این نکته نیز ضروری است که خواجو در این منظومه نیز از شیوه خود در شخصیت پردازی منظومه های غنایی غفلت نکرده و شخصیتهایی مانند «لیلی و مجنون» نیز در برخی حکایات این منظومه در ردیف شخصیتهای اصلی نقش آفرینی میکنند.

a stylistic study of the educational-mystical manzoome rozeh al-anvar khajooye kermani

background and objectives: khajo-ye kermani, one of the leading figures of persian literature in the 8th century, followed ganjavi's method to compose poems such as rouzeh al-anwar, goharnameh and kamalnameh in order to express his style in this way. his predecessors should convey their moral teachings to the audience with an orderly and pleasant expression. he has acted in two different ways in this field; in the sense that sometimes these teachings are presented directly from the poet's own language and sometimes indirectly from the language of fictional characters. rouzeh al-anwar mystical, moral and social systems in the fast sea, based on the weight of military secrets and compiled in twenty articles, each of them is on a specific topic and is explained and confirmed with an anecdote.methodology: the present research was carried out in a descriptive-analytical manner using library resources.findings: khajo-ye kermani, in the rouzeh al-anwar system, paid attention to the arrangement of words and bringing in new and new allusions and metaphors in the introduction and beginning of twenty articles, and the desire to be artistic in any possible way is evident in his work. in this poem, khajo expands the stories that often do not exceed the limit of questions and answers by describing the states and moods of the characters, and narrates the conversation sometimes up to 49 verses. the attachment to the music of words and the harmony of words and the appropriateness of expressions is a significant and noticeable feature in this work of khajo. as if the poet's thought starts its movement from the music of words. paying attention to the use of wise words and similes and the use of similes should be considered as one of the main features of this system. the findings of the research show that nakhleband poets among the literary arrays in the domain of innovation tend more than anything to all kinds of puns, phonemes, repetitions, emphasis and contrast, and at the level of expressive arrays, simile and the metaphor of the expression have the highest frequency in his words.conclusion: the results of this research indicate that khajo-ye kermani in the rouzeh al-anwar system, by mixing social and moral themes with mystical concepts and teachings, gave a mystical color to his system and his characters. in these anecdotes, which are mostly from well-known sufis such as bayazid bastami, junaid baghdadi and abu bakr shebli, they are used as a tool to persuade the audience and the effect of these teachings on his soul and soul. of course, it is also necessary to mention that in this poem, khajo did not neglect his style of characterization of lyrical poems and characters like laili and majnoon also play a role in some of the stories of this poem among the main characters.