ساختار روایت در آثار نظامی براساس نظریۀ رولان بارت (مطالعۀ موردی: خسرو و شیرین، لیلی و مجنون، و هفت پیکر)

زمینه و هدف: در منظومه های روایی، شاعران بمنظور خلق روایت پرکشش و جذاب، از سازه و عنصر روایتگری بهره میگیرند. روایت را میتوان بازنمایی رخداد یا سلسله ای از حوادث و رخدادها دانست. روایت‌شناسی دانشی است که به تحلیل و واکاوی ساختارهای روایی یک روایت بعنوان گزارش واقعیتها در قالب هنری میپردازد. بررسی روایت‌شناسی متون کلاسیک بویژه اشعار روایی و داستانی، افقی تازه پیش‌ روی مخاطبان میگشاید. بر این مبنا هدف اصلی مقالۀ پیش ‌رو بهره گیری از نظریات روایت‌شناسی رولان بارت جهت واکاوی و تحلیل آثار نظامی بعنوان یکی از گنجینه های داستانی زبان و ادبیات فارسی است. روش مطالعه: روش پژوهش در این جستار، توصیفی تحلیلی و با رویکرد اصلی روایت‌شناسی است. یافته ها: در الگوی روایت در ساختار داستانی خسرو و شیرین، لیلی و مجنون و هفت‌پیکر از وضعیت متعادل به نامتعادل، با پیرفتهای گوناگون اصلی و فرعی، کنشگران متقابل و نمایه ها و کارکردهای واسطه ای بسیاری مواجه هستیم. در تمامی داستانها، دگرگونی کاملی در روایت رخ داده و به ‌شیوۀ درونه گیری و زنجیره ای پیرفتهای اصلی و فرعی داستان ظاهر شده اند. نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاکی از آن است که الگوی ساختاری روایت خسرو و شیرین از تغییر شرایط متعادل به نامتعادل با یک پیرفت کامل آغاز میشود. پیرفت اصلی عشق خسرو و شیرین به یکدیگر، پیرفتهای فرعی رسیدن خسرو به مریم، شکر، سلطنت و عشق فرهاد به شیرین را در خود جای داده است. کنشگران متقابل داستان نیز از جمله تقابل فرهاد و خسرو و مریم و شیرین درنهایت با دگرگونی نهایی پیرفتها یعنی مرگ خسرو، از دست رفتن سلطنت و مرگ شیرین خاتمه مییابد. پیرفت اصلی داستان لیلی و مجنون، عشق این دو دلداده به یکدیگر است که در کنار پیرفتهای فرعی مانند آغاز دیوانگی و جنون «قیس»، ازدواج لیلی با ابن‌سلام، مرگ ابن سلام، خواستگاری پدر قیس از لیلی به هستۀ اصلی مرگ دو شخصیت و کنشگر اصلی ختم میشود. تقابل عشق لیلی با مجنون با بی‌اعتنایی وی به ابن‌سلام، از سطوح اصلی کنشی این داستان است. در منظومۀ هفت پیکر نیز پیرفتهای اصلی چون به سلطنت رسیدن بهرام، یافتن اتاقی که تصاویر هفت‌پیکر از زیبارویان دارد و آوردن هفت شاهدخت از هفت اقلیم جهان به ایران به تصویر کشیده شده است.

narrative structure in nezami works based on the theory of roland barthes (case study: khosrow and shirin, leyli and majnoon and haft peykar)

background and objectives: in narrative poems, poets use the structure and elements of narration in order to create an attractive and attractive narrative. a narrative can be considered as a representation of an event or a series of events. narratology as a science that analyzes the narrative structures of a narrative as a report of facts in an artistic form. the study of narratology of classical texts, especially narrative and story poems, is a new horizon in front of the audience. based on this, the main goal of the upcoming article is to use roland barthes' narratology theories to analyze and analyze nezami’s works as one of the story treasures of persian language and literature.methodology: the research method in this thesis is descriptive-analytical with the main narratological approach.findings: in the narrative pattern in the story structure of khosrow and shirin, leyli and majnoon, and haft peykar from a balanced to an unbalanced situation, we are faced with various main and secondary developments, mutual actors, and many mediating profiles and functions. in all the stories, a complete transformation has occurred in the narrative and the main and secondary achievements of the story have appeared in the way of internalization and chain.conclusion: the research results indicate that the structural pattern of khosrow and shirin's narrative begins with the change of balanced to unbalanced conditions with a complete follow-up. the main story of khosrow's and shirin's love for each other, which includes the secondary stories of khosrow's love for maryam, sugar, royalty, and farhad's love for shirin. the mutual actors of the story, including the confrontation between farhad and khosrow, and maryam and shirin, in the end, the final whirlwind of developments, namely the death of khosrow, the loss of the monarchy, and the death of shirin, ends. the main development of the story of leyli and majnoon is the love of these two lovers for each other, which, along with secondary developments such as the beginning of the madness and madness of qais, the marriage of laili with ibn salam, the death of ebn-e-salam, the proposal of the father of qais to leyli is the main core of the death of the two characters and the main actor. ends the contrast between lili's love for majnoon and her indifference towards ibn salam is one of the main action levels of this story. in the haft peykar series, the main achievements such as bahram's accession to the throne, finding a room with seven figures of beauties, and bringing seven princesses from the seven regions of the world to iran are depicted.