بررسی کهن‌الگوی نقاب در آثار سعدی

زمینه و هدف: ادبیات یکی از اصیلترین جلوه گاه ها و عرصۀ بروز و ظهور لایه های ناخودآگاه و عمیق روان انسان است. «نقاب» در کاربردی مفهومی از اصطلاحات روانشناسی یونگ است که از منظر یونگ در واقع آن چیزی است که شخص نمیباشد؛ نمایشی است از شخصیتی که همانند و مساوی با خود واقعی فرد نیست. آثار سعدی بعنوان بخشی از شاهکارهای ادبیات، ریشه در باورها و اندیشه های کهن دارد و از آبشخورهای ناخودآگاه جمعی بهره گرفته است. هدف این جستار آن است که نشان دهد آثار سعدی از زاویه و دیدگاه نقد کهن الگویی، بستری گسترده از مفاهیم آرکی‌تایپی و کهن‌الگوها را دربر میگیرد. در این پژوهش از میان کهن‌الگوهای مختلف، کهن‌الگوی نقاب را در آثار سعدی بررسی خواهیم نمود. روش مطالعه: روش پژوهش در این مقاله، توصیفی تحلیلی بر مبنای مطالعات کتابخانه ای و به شیوۀ نقد روانکاوانه براساس اندیشه های کهن‌الگویی کارل گوستاو یونگ انجام خواهد گرفت. یافته ها: آثار سعدی با بهره گیری از اسطوره ها، نمادها و کهن‌الگوها، قابلیت فراوانی در انعکاس لایه های عمیق ناخودآگاه روان بشر دارد. سعدی بسیار پیشتر از روانشناسانی چون یونگ با آگاهی از روان و ضمیر ناخودآگاه انسان، کهن‌الگوهایی چون نقاب را در اشعار و نوشته های خویش مورد توجه قرار داده است. نتیجه گیری: براساس نتایج حاصل از این جستار میتوان در آموزه های سعدی در راستای روانشناسی تحلیلی یونگ و ناخودآگاه جمعی، کهن‌الگوی نقاب را در دو بُعد مثبت و منفی در گلستان و بوستان مشاهده نمود. مبانی آموزشهای سعدی راه رسیدن به کمال را در زهد واقعی، پارسایی، دوری از ریا، کبر، فخرفروشی و رعایت موازین اخلاقی میداند. نوع آموزشهای سعدی را میتوان بر پایۀ کهن‌الگوی نقاب در جنبۀ مثبت بویژه آرمانگرایی و مصلحت‌اندیشی دانست و بُعد منفی نقاب را در دوری از کبر، غرور، ریاکاری و... بیان نمود.

examining the archetype of the veil in saadi's works

background and objectives: literature is one of the most original manifestations and the arena of emergence of unconscious and deep layers of the human psyche. mask in application is a concept of jung's psychological terms, which from jung's point of view is actually that which is not a person; it is a representation of a personality that is not the same and equal to the person's real self. saadi's works, as a part of literary masterpieces, are rooted in ancient beliefs and ideas and have benefited from the collective unconscious. the purpose of this essay is to show that saadi's works include a wide range of archetypal concepts and archetypes from the perspective of archetypal criticism. in this research, among the various archetypes, we will examine the veil archetype in saadi's works.methodology: the research method in this article will be descriptive-analytical based on library studies and psychoanalytical criticism based on the archetypal ideas of carl gustav jung. findings: by using myths, symbols and archetypes, saadi's works have a great ability to reflect the deep unconscious layers of the human psyche. much earlier than psychologists such as jung, saadi has paid attention to archetypes such as the mask in his poems and writings, with the knowledge of the human psyche and subconscious mind.findings: by using myths, symbols and archetypes, saadi's works have a great ability to reflect the deep unconscious layers of the human psyche. much earlier than psychologists such as jung, saadi has paid attention to archetypes such as the mask in his poems and writings, with the knowledge of the human psyche and subconscious mind.conclusion: based on the results of this research, in saadi's teachings, in line with jung's analytical psychology and the collective unconscious, the archetype of the mask can be seen in two positive and negative dimensions in golestan and bostan. the basis of saadi's teachings is that the way to perfection lies in true asceticism, piety, avoiding hypocrisy, arrogance, boasting, and observing moral standards. saadi's type of education can be seen based on the archetype of the niqab in the positive aspect, especially idealism and expediency, and the negative dimension of the niqab can be expressed in the distance from arrogance, pride, hypocrisy, etc.