بررسی و تحلیل شخصیت کوش پیل‌دندان بر پایۀ نظریۀ عقدۀ حقارت آلفرد آدلر

زمینه و هدف: آلفرد آدلر، بنیانگذار مکتب روانشناسی فردی است و این مکتب بر مفاهیمی چون احساس حقارت، عقدۀ حقارت، و سازوکار جبران استوار است. از دیدگاه آدلر، رفتارهای انسان را عوامل اجتماعی تعیین میکنند. این دیدگاه در ادبیات برای بررسی شخصیتهای داستانی به کار رفته است. در این نوشتار به یکی از باارزشترین درونمایه های این دیدگاه بنام «عقدۀ حقارت» در شخصیت «کوش پیل‌دندان» در منظومۀ حماسی کوشنامه، پرداخته شده است. روش مطالعه: روش تحقیق توصیفی –تحلیلی است و روش گردآوری داده های آن کتابخانه ای است. یافته ها: زشت‌رویی و رهاشدگی از سوی پدر و مادر، از عوامل اصلی به وجود آمدنِ عقدۀ حقارت در کوش پیل‌دندان بوده است که با تعامل نادرست اطرافیان، عقدۀ حقارت در وی شدت میگیرد و تعادل روانی او را بهم میزند؛ بنابراین هنگامی که نتوانسته از راههای سالم، برای جبران عقدۀ حقارت خویش بهره جوید و توفیقی کسب کند، برای تعادلبخشی روان‌رنجوری خود، به ‌شیوه های ناسالم متوسل میشود. نتیجه گیری: مکانیسمهای جبران کوش پیل‌دندان در رابطه با عقدۀ حقارت عضوی و طردشدگی عبارتند از: بدرفتاری با دیگران، بدبینی، دروغگویی، مبالغه گویی، شاهدبازی، روی‌آوردن به کامیابیهای فوری، حیله گری، دوگانگی رفتار، زودرنجی و انتقادناپذی، خودکامگی، خودبزرگ‌بینی و خودشیفتگی. مطابق با نظریۀ آدلر، بروز چنین رفتارهای غیرعادی، فقط میتواند یک عامل واقعی داشته باشد و آن عقدۀ حقارت است که در کوش پیل‌دندان نمود یافته است.