تحلیل سفر قهرمان در شهریارنامه بر مبنای الگوی سفر قهرمان کمپبل

زمینه و هدف: سفرهای قهرمانی نماد عبور از دریای زندگی و غلبه بر مشکلات آن و دستیابی به کمال است. سفر همچنین نماد استحاله، مواجهه با آزمونهای دشوار و خطرناک، عبور از تاریکی به روشنایی، از مرگ به زندگی و مانند آنهاست. منظومۀ حماسی شهریارنامه از جمله منظومه هایی است که در آن قهرمان با سفری مخاطره آمیز و پرماجرا روبرو است. میتوان سفر شهریار را مطابق کهن‌الگوی سفر قهرمان در چند مرحله تحلیل کرد. روش مطالعه: پژوهش حاضر مطالعه ای نظری است که به روش توصیفی تحلیلی انجام شده است. محدودۀ مورد مطالعۀ این پژوهش منظومۀ حماسی-پهلوانی شهریارنامه به تصحیح رضا غفوری است که در بنیاد موقوفات ایرج افشار به چاپ رسیده است. یافته ها: جوزف کمپبل با ارائۀ کهن‌الگوی سفر قهرمان در کتاب معروف خود، قهرمان هزارچهره، مراتب سفر قهرمان را در سه مرحلۀ جدایی، تشرّف، و بازگشت شرح داده است. سفر شهریار در این منظومه تقریباً هر سه مرحله ای را که کمپبل برای سفر قهرمان درنظر گرفته است، دربر میگیرد. نتیجه گیری: شهریار به ندای درون پاسخ میدهد و راهی سفری دشوار میشود. طلسم عنبر در این منظومه نخستین آستان است که شهریار با کوشش و رنج فراوان سرانجام از آن عبور میکند. او در مرحلۀ دوم یعنی آیین تشرّف، وارد جادۀ آزمونها میشود و در نُه بیشه با دشواریهای فراوانی روبرو میشود و از آنجا پیروز بیرون می‌آید. در این منظومه دیدار شهریار با دلآرام نمودی از ملاقات او با خدابانوست و فرانک نمودی از زن در نقش وسوسه گر است که تلاش میکند شهریار را نابود کند. او در مرحلۀ سوم سفر درنهایت سخره دیو را در بند میکند و به ایران بازمیگردد و نوعی پیروزی برای خاندان خود به ارمغان می‌آورد. میتوان گفت بیشتر بخشهای سفر شهریار با الگوی کمپبل مطابقت دارد.