تحلیل گفتمانی واژه های تفسیر نسفی در مقایسه با بخش ترجمۀ تفسیر کشف الاسرار

زمینه و هدف: تفسیر نسفی اثر نجم الدین نسفی یکی از مهمترین آثار قرن پنجم و ششم هجری است که نویسنده در آن ترجمه ای مسجع از قرآن ارائه داده و تفسیر کشف الاسرار و عده الابرار اثر ابوالفضل میبدی است که نویسنده قرآن را با دیدی عرفانی تفسیر کرده است. تحلیل گفتمان این دو کتاب میتواند اصول اعتقادی و ایدئولوژی نویسندگان را بخوبی نشان دهد. یکی از نظریه های مهم در زمینۀ تحلیل گفتمان، نظریۀ نورمن فرکلاف است که در آن رابطۀ میان ملاکهای درونی و بیرونی متن بررسی میشود. فرکلاف متن را در سه محور توصیف، تفسیر و تبیین بررسی میکند. در مرحلۀ توصیف واژه ها، دستور و ساختهای متن بررسی میشود. بحث واژه ها از آن جهت که شالوده و اساس تولید یک متن است جایگاه ویژه ای دارد. فرکلاف معتقد است واژه های یک متن را در سه محور میتوان مورد تحلیل گفتمانی قرار داد: ارزش تجربی، ارزش رابطه ای و ارزش بیانی کلمات. ازطریق بررسی این سه محور میتوان به ویژگیهای روحی، روانی، شخصیتی، اعتقادی، ایدئولوژیک، فلسفی و... نویسنده متن و شرایط حاکم در زمان او پی برد. روش مطالعه: در این مقاله نویسندگان با روش توصیفی-تحلیلی و کتابخانه ای درصدد هستند گفتمان موجود در ترجمۀ این دو کتاب را در زمینۀ تحلیل واژه ها مورد بررسی قرار دهند. یافته ها: خلاقیتهای معنایی در زمینۀ ارزش تجربی کلمات در تفسیر میبدی کاملتر از تفسیر نسفی است. میبدی واژه ها و عباراتی را که هم‌معنا نیستند بصورت مترادف در کنار هم می‌آورد و گاه در برقراری این ارتباط رابطۀ علی و معلولی را درنظر میگیرد؛ اما نسفی در اینگونه موارد با تعابیر مختلف سعی در توضیح بیشتر مطلب دارد و هدف او بیان اهمیت موضوع است. همچنین بکار بردن واژه ها در معنای استعاری در تفسیر میبدی بیشتر از نسفی است و در زمینۀ ارزش رابطه ای کلمات که در نتیجۀ رعایت آن، متن از حسن تعبیر و زیبایی بالاتری برخوردار میشود، تفسیر نسفی توانمندتر از میبدی عمل کرده است و در محور ارزش بیانی کلمات نسفی قویتر از میبدی ظاهر شده و گزینش کلمات با بار معنایی موثر بر احساسات مخاطب در کلام او بیشتر است. نتیجه گیری: در زمینۀ ارزش تجربی کلمات، میبدی در تفسیر خود خلاقیت بیشتری نسبت به نسفی دارد و بهتر عمل کرده است و در زمینۀ ارزش رابطه ای کلمات و کاربرد حسن تعبیر نسفی قویتر از میبدی عمل کرده است اما میبدی کلمات ادیبانه تر و رسمیتر بیشتری نسبت به نسفی دارد و در زمینۀ ارزش بیانی کلمات تاثیر کلام نسفی بر احساسات مخاطب بیشتر از میبدی است.