تحلیل گفتمان ایدئولوژیکی تذکره المعاصرین با رویکرد سبک‌شناسی انتقادی

زمینه و هدف: تذکره المعاصرین حزین بجهت ویژگیهای منحصربفردش، اثری ممتاز بشمار می‌آید؛ حزین در این تذکره، دیدگاه های انتقادی خود در زمینۀ شعر و شاعری (نقد ادبی) و نیز تحلیلهای سیاسی، فرهنگی و اجتماعی خود را عرضه میکند؛ بدین ترتیب این اثر، علاوه بر اینکه منبع ارزشمندی برای پژوهشهای تاریخی، فرهنگی، ادبی و ... محسوب میشود، بجهت احتوا و انعکاس سازوکارهای اندیشگانی مولف در بافت خاص اجتماعی - فرهنگی، مجال تحلیل گفتمانی متن را برای پژوهندگان فراهم آورده است. مسئلۀ اصلی این تحقیق، کنکاش در لایه های سبکی کتاب تذکره المعاصرین نوشتۀ حزین لاهیجی، بمنظور بازنمایی و تحلیل ایدئولوژی مستور در زیرساختهای زبانی و ادبی این متن است. روش مطالعه: این پژوهش با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی و استدلالی انجام شده است. یافته ها: حزین لاهیجی در نقل واقعیات عصر خود و نحوۀ زیست و شاعرانگی شعرای مذکور در این تذکره، پایبندی بسیاری به باورهای اخلاقی، فرهنگی و بیش از همه انتقادی-ادبی خود نشان میدهد و با انتخاب گفتمان تک‌صدایی، هیچ‌ سستی و تردیدی در داوریهای شخصی و قضاوت در اوضاع و احوال و دانش و سیرت شاعران نمینماید. نتیجه گیری: نتایج تحقیق شامل این اطلاعات است: در لایۀ ایدئوژلویکی، نویسنده در ضمن بازگویی تاریخ، بصراحت و با تعصب از قضاوتهای شخصی خود در باب مهارتهای هنری و شعری شاعران و خصایص اخلاقی آنان سخن میگوید. در لایۀ واژگانی غلبه با شاخصهای اسمی و مکانی شیعی است که بر گرایشهای عقیدتی نویسنده تاکید دارد، فراوانی رمزگان اخلاقی در مقایسه با رمزگانهای ادبی و مذهبی، جایگاه اخلاق را در مولفه های گفتمانی نویسنده بسیار برجسته نموده است. در لایۀ نحوی، نویسنده با استفاده از جملات ساده و گسسته، صدای دستوری فعال، وجهیت قاطع اخباری، با صراحت و قطعیت از مولفه های اندیشگانی و انتقادی خود جانبداری نموده است. در لایۀ بلاغی، کثرت کاربرد ابزارهای بلاغی کمتر در خدمت ایدئولوژی و بیشتر درجهت تقویت زیب و زیور بیانی است. در لایۀ کاربردشناسی، نویسنده با کنشگری بیانی بدون بهره گیری از فرانقش های ارتباطی و تعاملی، با گفتمان تک‌صدایی، منظورهای ایضاحی و اعلانی خود را محقق ساخته است.

analyzing the ideological discourse of the contemporary identity with a critical stylistic approach

background and objectives: the memoir of the sad contemporaries isconsidered a distinguished work due to its unique features; in this memoir, hazinpresents his critical views on poetry and literary criticism, as well as his political,cultural and social analyzes; thus, this work, in addition to being a valuable sourcefor historical, cultural, literary, etc. research, has provided the opportunity forresearchers to analyze the discourse of the text in order to contain and reflect theauthor's thought mechanisms in a specific socio-cultural context. the main issue ofthis research is to explore the stylistic layers of the book tazkereh al-moaserinwritten by hazin lahiji in order to represent and analyze the hidden ideology in thelinguistic and literary infrastructures of this text.methodology: this research was conducted using descriptive, analytical andreasoning methods.findings: hazin lahiji, in narrating the realities of his time and the way of life andpoetry of the poets mentioned in this memoir, shows great adherence to his moral,cultural and, above all, critical-literary beliefs. and it does not judge the situation,knowledge and character of poets.conclusion: the results of the research include this information: in the ideologicallayer, the author, while retelling the history, speaks openly and with prejudice abouthis personal judgments about the artistic and poetic skills of the poets and theirmoral characteristics. in terms of domination with shiite nominal and spatial indicators, which emphasizes the author's ideological tendencies, the abundance ofmoral codes in comparison with literary and religious codes has highlighted the placeof morality in the author's discourse components. in the syntactic layer, the authorhas explicitly and definitively sided with his thought and critical components by usingsimple and discrete sentences, active grammatical sound, and decisive news. at therhetorical level, the multiplicity of use of rhetorical tools is less in the service of ideology and more in order to strengthen the beauty and expression of expression.at the level of pragmatics, the author has achieved his explicit and declarative purposes through expressive activity without utilizing communication andinteractive paradigms, with monophonic discourse.