بررسی و تحلیل انواع ادبی در اشعار نظامی گنجوی

زمینه و هدف: انواع ادبی یکی از نظریه های علوم ادبی و مشتمل بر موضوعاتی است که با ویژگیهای فنی خاص بصورت نظم و نثر مطرح میشود. موضوع اصلی انواع ادبی به شیوۀ جدید، طبقه بندی آثار ادبی از نظر مادّه و صورت است. بر این اساس متون ادبی در چهار دستۀ ادبیات حماسی، نمایشی، غنایی و تعلیمی جای گرفته اند. طبقه بندی متون ادبی به این شیوه به پیروی از نظریّۀ داروینیسم ابتدا از تفکر یونانی سرچشمه گرفت و توسط کسانی مانند افلاطون و ارسطو مطرح گردید. تقسیم بندی آثار ادبی در ادبیات کلاسیک ایران نیز بی‌سابقه نبوده است؛ اما آنچه در گذشته مورد توجه قرار میگرفت، طبقه بندی متون ادبی بر اساس شکل ظاهر بود. ازآنجاکه با دسته بندی گونه های ادبی که در آثار شاعران پراکنده اند، میتوان دریچه ای بسوی کشف ویژگیهای درونی یک اثر گشود، هدف این مقاله «بررسی و تحلیل گونه های ادبی در آثار نظامی» است. تعیین ژانرهای ادبی و زیرمجموعۀ هر یک و همچنین تاثیرگذاری اوضاع سیاسی، اجتماعی و فرهنگی در کاربرد آنها هدف اصلی پژوهش حاضر است. روش مطالعه: جهت آشنایی با مبانی انواع ادبی و همچنین شرح احوال و آثار نظامی از منابع کتابخانه ای استفاده شد. سپس با مطالعۀ آثار شاعر، شواهد گونه های ادبی استخراج شد و پس از معرفی هریک از ژانرها با استفاده از روش تحلیل متن، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفت. یافته ها: علاوه بر انواع ادبی اصلی، زیرمجموعه های آن نیز در آثار این شاعر با وسعت و تنوع بسیاری بکار رفته است که مهمترین آنها عبارتند از: اعتذاریات، تقاضا و درخواست، ساقینامه، شکواییه، شهرآشوب، طردّیات، مدح، مرثیّه، معراج نامه، و مفاخره. نتیجه گیری: اگر انواع ادبی غنایی-تعلیمی، حماسی-تعلیمی-، و تعلیمی-تعلیمی را از زیرمجموعه های ادبیات تعلیمی بدانیم، پنج گنج نظامی را میتوان از نمونه های موفق نوع ادبی تعلیمی- غنایی، و تعلیمی-حماسی دانست. وجود زیرمجموعه های متعدد انواع ادبی در آثار نظامی نشانۀ وسعت دید و اندیشۀ او و همچنین قدرت شاعری اوست.

study and analysis of literary types in nezami ganjavi poems

background and objectives: literary types are one of the theories of literary sciences and include topics that are presented in the form of prose and prose with special technical characteristics. the main subject of literary types in a new way isthe classification of literary works in terms of material and form. accordingly, literarytexts are placed in four categories of epic, dramatic, lyrical and educationalliterature. the classification of literary texts in this way, following the theory ofdarwinism, first originated in greek thought and was proposed by the likes of platoand aristotle. the division of literary works in classical iranian literature has not beenunprecedented; but what was considered in the past was the classification of literarytexts based on appearance. the purpose of this article is to study and analyzeliterary genres in nezami works by classifying the literary genres that are scatteredin the works of poets. the main purpose of the present study is to determine theliterary genres and sub-categories of each, as well as the influence of political, socialand cultural situations on their application.methodology: library resources were used to get acquainted with the basics ofliterary types as well as descriptions of nezami status and works. then, by studyingthe works of the poet, the evidences of literary genres were extracted and afterintroducing each of the genres, they were examined and analyzed using the textanalysis method.findings: in addition to the main literary genres, its sub-categories have been usedin the works of this poet with great breadth and variety, which are: apologies,demand and request, saqinameh, complaints, city of chaos, rejections, praise, elegy,me’rajname, mofakhere.conclusion: if we consider the types of lyrical-educational literature, epiceducational-,and educational-educational literature as subsets of educational literature, five nezami treasures can be considered as successful examples ofeducational-lyrical, and educational-epic literary types. the existence of numerous subsets of literary genres in nezami works is a sign of his breadth of vision andthought, as well as his poetic power.