تحلیل محتوایی و بررسی ویژگیهای سبکی نسخه خطی «اکسیرالجنون و تحریر الفنون»

زمینه و هدف: احیای هر اثر علمی و ادبی قدیم در حکم یافتن حلقۀ مفقوده ای است که شیرازۀ ادبیات و سلسله حیات معنوی و فرهنگی را پیوند میدهد و راه تحقیق و تتبع در آثار فرهنگی و بدست آوردن مسیر تحولات ادبی و مدنی و فحث و بحث در لغت، دستور، معانی و بیان زبان را فراهم میسازد. از دوران قاجاریه در حوزۀ عرفان و تصوف اسلامی، ادبیات قابل ملاحظه ای به یادگار مانده که شناسایی آنها، گام بزرگی در شناخت سیر تحول و تکامل ادبیات فارسی و انواع مختلف آن است. یکی از ذخایر ارزشمند این دوره، منظومه ای عرفانی در شرح آداب طریقت و مبانی عرفان و تصوف اسلامی است به نام «اکسیر الجنون و تحریر الفنون». تحلیل محتوا و معرفی اثر مذکور، هدف اصلی این نوشتار میباشد. روش مطالعه: مقالۀ حاضر بر اساس روش تحلیلی (تحلیل زبان و محتوا) و با ابزار کتابخانه ای انجام شده که محدوده و جامعۀ مورد مطالعه آن، تنها نسخه خطی «منظومه اکسیر الجنون و تحریر الفنون» یادگار قرن سیزدهم هجری است. یافته ها: اکسیر الجنون بلحاظ محتوا، منظومه ای کاملاً عرفانی و به تقلید از مثنوی مولانا، به شیوۀ تمثیلی و تلمیحی نگاشته شده است. از بعد ادبی، کاربرد صنایع مختلف ادبی، تصویرسازیها، به خدمت گرفتن صور معانی درجهت ساده سازی و بیان مضامین عرفانی و دینی، اشعار عربی و ملمعات زیبا نشان دهندۀ توجه شاعر به جنبه های زیباییهای لفظی و معنوی کلام است و بسامد کاربرد عناصر بیانی و تصویرساز بالاتر است. بلحاظ فکری، اثری درونگراست و مفاهیمی چون «وحدت وجود» و اصطلاحات تصوف را شرح کرده است. بلحاظ زبانی ساده و اغلب دارای ویژگیهای سبک خراسانی است و بطور کلی داخل در سبک بازگشت ادبی است. تشریح مبانی عرفانی و اخلاقی با ابزار حکایت نیز، از ویژگیهای این منظومه میباشد. نتیجه گیری: منظومۀ اکسیرالجنون بیانگر رشد و رواج عرفان و تصوف اسلامی و رویکرد شعرا به ادبیات عرفانی در کنار سایر انواع ادبی در دورۀ قاجار است. گرچه شاعر به تقلید از گذشتگان پرداخته است، در مباحث شیعی راه خود را از پیشینیان جدا میسازد. او دین را شامل سه مرتبۀ شریعت، طریقت و حقیقت میداند. معرفی این منظومه میتواند برای پژوهشگران و علاقه مندان به شعر و ادب فارسی، تاریخ تطور عرفان و تصوف اسلامی در عهد قاجاری، ادبیات عامیانه و داستانی، حدیث و روایات دینی به واسطۀ شرح مبسوط اثر و اشاره به شعر شعرای مختلف، سودمند واقع شود.

content analysis and review of stylistic features of exir-al-jonoon and tahrir-al-fonoon manuscript and art writing.

abstractbackground and objectives: revival of any old scientific and edi work is missing linkbinding connects our spiritual and cultural life and the way of researching and following incultural works and obtaining the path of literary and civic developments and discussionand discussion in words and grammar, provides the meanings of language expression.considerable literature in the field of mysticism and sufism has remained from the qajarperiod identifying them is a big step in understanding the evolution of persian literatureand its various type one of the valuable reserves of this period is the exir-al-jonoon andtahrir-al-fonoon poem content analysis and introduction of the work is the main purposeof this article.methodology: current article based on analytical method (language and contentanalysis). done with library tools scope and community studied the only manuscript of exiral-jonoon and tahrir-al-fonoon poem is a relic of thirteen the century ah, wich is kept inthe malek library.findings: the exir-al-jonoon and tahrir-al-fonoon of madness is a completely mysticalpoem in terms of content and it is composed in imitation of rumi's masnavi in an allegoricaland allusive way. from the literary point of view, application of various literary industries,illustrations and the use of forms of meanings in order to simplify and expressing themystical and religious themes of arabic poetry and beautiful bilingual poem the poet'sattention to the verbal and spiritual aspects of speech and the frequency of expressive andvisual elements is higher. intellectually, it is an introverted work and has describedconcepts such as the unity of existence and the terms sufism. it is linguistically simple andoften has khorasani style features and generally inside in the style of literary returnexplaining the mystical principles of ethics with the tools of storytelling is one of thefeatures of this system.conclusion: the exir-al-jonoon and tahrir-al-fonoon poem, expresses the growth andprevalence of islamic mysticism and sufism and the approach of poets to mysticalliterature along with other types of literature in the qajar period. although the poetimitates the past, in shiite issues he separates his way from theancestors. he considersreligion to include three times the law of the way and the truth. this poem can be used forresearchers and those interested in persian poetry and literature, the history of theevolution of islamic mysticism and sufism in the qajar era. folk and fiction literature of hadith and religious narrations can be useful by giving a detailed description of the workand referring to the poetry of different poets.