بررسی سبک‌شناسی دیوان «مجیرالدین بیلقانی»

زمینه و هدف: قرن ششم هجری یکی از ادوار مهم در شعر و ادب فارسی محسوب میشود. در این قرن سه مکتب شعری خراسانی، بینابین و آذربایجانی رواج دارند و یکی از معروفترین شاعران مکتب آذربایجانی، مجیرالدین بیلقانی است. در این مقاله به بررسی سبک‌شناسی اشعار او از سه منظر فکری، زبانی و ادبی پرداخته شده است. روش مطالعه: این مقاله براساس مطالعات کتابخانه ای و به شیوۀ توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته ها: ابوالمکارم مجیرالدین بیلقانی از مردم بیلقان بوده که گویا از مادری حبشی نژاد در آنجا به دنیا آمد. وی از شاعران طرازاول و برجستۀ سبک آذربایجانی در نیمۀ اول قرن ششم است. دیوان پنج هزار بیتی وی مشحون از قصاید، غزلیات، رباعیات و ترکیب‌بندهایی لطیف و شیوا هستند. در اشعار وی از زندگانی وی اطلاعاتی در دست نیست ولی این نکته مسلم است که تحصیلات ادبی و شعری خود را نزد خاقانی انجام داده است. برخی ادیبان سبک او را تقلیدی از سبک فرخی و منوچهری (خصوصاً در قصاید) میدانند. نتیجه گیری: مجیر در سرودن انواع شعر از جمله قصیده، غزل، قطعه، ملمع، شکوائیه، ترکیب‌بند و رباعی مهارت داشته، اما مهارت اصلی وی در قصیده سرایی است. از نظر فکری، اشعار مدحیه، هجویه و شکوائیه و فخریه از ویژگیهای شعر اوست. از منظر زبانی، در اشعار او لغات عربی و ترکی فراوانی دیده میشوند. همچنین اشعار او مملو از ترکیبات خاصی در وصف عناصر آسمانی است که معمولاً با عدد همراه هستند و معنای مجازی و استعاری و کنایی دارند. از شاخه های علم بیان، تشبیه و کنایه در اشعارش نمود بیشتری دارد. اکثر استعاره های شعری وی حسی هستند و استعارۀ مصرحۀ مجرده بیشترین بسامد را از بین انواع استعاره داراست. کنایه از فعل و از نوع ایما پربسامدترین نوع کنایه در اشعار مجیر است.