سبک نگارشی تاریخ عالم آرای عباسی

زمینه و هدف: اسکندربیگ ترکمان، از برجسته ترین دبیران دورۀ صفوی و منشی مخصوص شاه عباس اول است که بسیاری از نامه های دورۀ صفوی به قلم او تحریر شده است. یکی از قابل اعتناترین آثار دورۀ صفوی، کتاب تاریخ عالم آرای عباسی که موضوع اصلی این پژوهش است و توسط این دبیر چیره دست پدید آمده است. در این پژوهش تلاش شده ویژگیهای سبکی و نگارشی این کتاب مورد بررسی قرار گیرد. چراکه این اثر بعنوان یکی از مفصلترین و مشهورترین آثار دورۀ صفوی، میتواند نمونۀ قابل اعتنایی از سبک فکری و نگارشی دبیران دورۀ صفوی باشد. روش مطالعه: پژوهش پیش رو به شیوۀ توصیفی-تحلیلی و براساس مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. یافته ها: این اثر در مقایسه با آثار متنوع و متکلف دوران صفوی تا حدی به روش ساده نویسی که اسکندربیک بر آن تاکید دارد، وفادار بوده است؛ اما دبیری و منشی بودن اسکندربیگ موجب شده است که این اثر گاه به روش منشیان، به شیوه ای متکلفانه و منشیانه نگاشته شود. نویسنده در نگارش کتاب از دو شیوۀ نثر ساده و مصنوع بهره جسته است. عبارتپردازی و تکلفات منشیانه ای که در اغلب کتابها و نامه های آن دوران بکار میرفت، کمتر در این کتاب آمده است و برخلاف پیش زمینۀ ذهنی، مواردی چون سجع، کاربرد مترادفات، تتابع اضافات، جناس، اشعار عربی و... به اندازۀ سایر متون یا نامه های دورۀ صفوی بسامد ندارد. نتیجه گیری:قریحه و دانش ادبی اسکندربیک منشی یکی از دلایل توفیق او و ماندگاری اثرش شده است. بهره گیری متعادل از صنایع ادبی چون استعاره، تشبیه، تجنیس، سجع، استناد به آیات قرآنی و بکارگیری اشعار پارسی و گاه عربی و‌‌‌…بر گوارایی متن و تاثیر کلام افزوده است و از این لحاظ میتواند بیش از پیش کتاب را مورد توجه حوزۀ ادبیات فارسی قرار میدهد.